Takdir programını kurmanın adımları
1. Amacı tek cümleyle yazın
Programın neyi güçlendireceğini belirleyin: müşteri memnuniyeti, ekipler arası yardımlaşma, güvenlik kurallarına uyum ya da şirket değerleri. Amaç belirsizse takdir rastgele dağılır ve çalışanlar kriterin ne olduğunu anlamaz.
2. Kriterleri gözlemlenebilir yapın
"Harika iş" yerine "müşteri şikâyetini aynı gün çözdü" gibi somut davranışları tanımlayın. Her şirket değeri için bir rozet ve iki üç örnek davranış yazmak işe yarar. Kriterler performans değerlendirmesiyle çelişmemeli. Değerlendirme sistemi için performans değerlendirme yöntemleri rehberine bakabilirsiniz.
3. Akran takdirinin kurallarını koyun
- Kişi başı aylık rozet hakkı belirleyin, böylece takdir değerini korur.
- Her rozete bir cümlelik gerekçe zorunlu olsun.
- Kendine ve sürekli aynı kişiye rozet vermeyi sınırlayın.
- Rozetleri herkese açık bir akışta gösterin, ama çalışana gizli tutma seçeneği verin.
4. Bütçeyi brüt ve işveren maliyetiyle planlayın
Para ödülünde bütçe hatası çoğunlukla aynı yerden çıkar: ödül net tutarla duyurulur, bütçe ise o net tutarla yapılır. Bordroda ödenen her tutara SGK primi ve vergi eklenir. Bu yüzden bütçeyi işveren maliyeti üzerinden kurun.
Para ödüllerinin bordro ve vergi etkisi
Gelir Vergisi Kanunu md. 61'e göre ücret, işverene bağlı çalışanlara hizmet karşılığı verilen para, ayın ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Ödemenin prim, ikramiye veya başka bir adla yapılması niteliğini değiştirmez. Takdir amaçlı para ödülü de ücrettir.
5510 sayılı Kanun md. 80'e göre prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak, ödendiği ayın prime esas kazancına eklenir. Sonuç olarak para ödülünden SGK ve işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Prime esas kazanç tavanını (2026 için 297.270 TL) aşan kısım için SGK primi hesaplanmaz.
Ayni ödüller de gelir vergisi açısından ücrettir. Md. 80 ayni yardımları prime esas kazanç dışında sayar, ancak ayni yardım yerine nakit ödenen tutarlar prime tabidir. Hediye çeki ve hediye kartı gibi araçların SGK karşısındaki durumu uygulamada yoruma açıktır; mali müşavirinizle netleştirin.
Örnek hesap: 10.000 TL brüt ödül
Varsayım: çalışanın normal ücreti asgari ücretin üzerinde, asgari ücret istisnası maaşta kullanılmış, imalat dışı sektörde Hazine indirimli işveren. Ödül, çalışanın o ay hangi vergi dilimindeyse o oranla vergilenir.
| Kalem | %15 dilimindeki çalışan | %20 dilimindeki çalışan |
|---|---|---|
| Brüt ödül | 10.000,00 TL | 10.000,00 TL |
| SGK işçi payı (%14) | 1.400,00 TL | 1.400,00 TL |
| İşsizlik işçi payı (%1) | 100,00 TL | 100,00 TL |
| Gelir vergisi (matrah 8.500 TL) | 1.275,00 TL | 1.700,00 TL |
| Damga vergisi (binde 7,59) | 75,90 TL | 75,90 TL |
| Çalışanın eline geçen | 7.149,10 TL | 6.724,10 TL |
| İşveren SGK payı (%19,75) + işsizlik (%2) | 2.175,00 TL | 2.175,00 TL |
| Toplam işveren maliyeti | 12.175,00 TL | 12.175,00 TL |
Net ödül sözü verdiyseniz: brüte tamamlama
Çalışana "eline 10.000 TL geçecek" dendiyse, %20 dilimindeki çalışan için brüt tutar şöyle bulunur: 10.000 / (1 - 0,15 - 0,85 x 0,20 - 0,00759) = 10.000 / 0,67241 = 14.871,88 TL. Kesintiler 2.230,78 TL SGK ve işsizlik, 2.528,22 TL gelir vergisi ve 112,88 TL damga vergisidir. İşveren maliyeti 14.871,88 x 1,2175 = 18.106,51 TL olur.
Bütçe örneği: yıl içinde %20 dilimindeki çalışanlara 50 adet 2.000 TL net ödül verilecekse, her ödülün brütü 2.974,38 TL, işveren maliyeti 3.621,31 TL, toplam bütçe 181.065,50 TL olur. Oranlar ve dilimler için bordro nasıl hesaplanır rehberine bakın.
Programı nasıl ölçersiniz?
| Gösterge | Nasıl hesaplanır | Ne söyler |
|---|---|---|
| Katılım oranı | Ay içinde en az bir rozet veren çalışan / toplam çalışan | Programın gerçekten kullanılıp kullanılmadığı |
| Takdir alan oranı | Çeyrekte en az bir takdir alan çalışan / toplam çalışan | Takdirin birkaç kişide toplanıp toplanmadığı |
| Departman dağılımı | Departman başına rozet / departman çalışan sayısı | Görünmeyen ekipler ve yönetici farkları |
| Değer dağılımı | Her şirket değeri için verilen rozet sayısı | Hangi davranışların öne çıktığı |
| Bağlılık anketi maddesi | "Yaptığım iş takdir ediliyor" maddesine katılım puanı | Çalışanın algısındaki değişim |
