Ücretsiz izin nedir, kimler alabilir?
Ücretsiz izin, iş sözleşmesi sürerken işçinin çalışmadığı ve ücret almadığı dönemdir. Sözleşme askıda kalır, sona ermez. İş Kanunu genel bir ücretsiz izin hakkı tanımaz. Bu nedenle çoğu ücretsiz izin tarafların anlaşmasına dayanır. Kanunda doğrudan düzenlenen ücretsiz izinler şunlardır:
| İzin türü | Dayanak | Süre | SGK eksik gün kodu |
|---|---|---|---|
| Yıllık izin için yol izni | 4857 sayılı Kanun m.56 | Gidiş ve dönüş için toplam 4 güne kadar, işçi isterse ve belgelerse | 20 - Ücretsiz yol izni |
| Doğum sonrası ücretsiz izin | 4857 sayılı Kanun m.74 | Doğum izninin bitiminden itibaren isteğe bağlı 6 aya kadar | 19 - Ücretsiz doğum izni |
| Anlaşmaya dayalı ücretsiz izin | Tarafların yazılı anlaşması | Kanunda sınır yok, anlaşmada belirlenir | 21 - Diğer ücretsiz izin |
Doğum sonrası ücretsiz izin süresi yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Ücretli mazeret izinleri ayrı bir konudur ve mazeret izinleri rehberinde anlatılır.
İşveren işçiyi zorla ücretsiz izne çıkarabilir mi?
Hayır. İşçinin onayı olmadan verilen ücretsiz izin, çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır. 4857 sayılı Kanun'un 22. maddesine göre işveren değişikliği yazılı olarak bildirir. İşçi altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik onu bağlamaz.
İşçi rızası olmadan ücretsiz izne çıkarılırsa çalışma koşulları uygulanmamış olur. Bu durumda işçi o dönemin ücretini talep edebilir ya da sözleşmeyi haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı isteyebilir.
Ücretsiz izin için süre sınırı var mı?
Anlaşmaya dayalı ücretsiz izin için kanunda üst sınır yoktur. Süreyi taraflar belirler. Uzun izinlerde iki risk öne çıkar: işçinin sağlık sigortası ve ispat. İşçi anlaşılan sürenin sonunda işe dönmezse durum ayrıca değerlendirilir. Başlangıç ve bitiş tarihini her zaman yazıya geçirin.
Ücretsiz izin nasıl ispat edilir?
İspat yükü işverendedir. Bir uyuşmazlıkta işveren, iznin işçinin isteğiyle ya da onayıyla verildiğini göstermek zorundadır. En güçlü delil, işçinin el yazısıyla veya ıslak imzayla verdiği dilekçe ve işverenin onayıdır. SGK açısından da eksik gün belgeleri ilgili ayda düzenlenir, SGK'ya gönderilmez, işyerinde saklanır. Özel sektör işverenleri bu belgeleri ilgili yılı izleyen yılın başından itibaren 10 yıl saklar. SGK isterse belge 15 gün içinde verilir. Verilmezse SGK bildirgeyi resen düzenleyebilir.
Örnek ücretsiz izin dilekçesi
[Şirket unvanı] İnsan Kaynakları Müdürlüğüne,
Kişisel nedenlerle [başlangıç tarihi] ile [bitiş tarihi] arasında, toplam [gün sayısı] gün ücretsiz izin kullanmak istiyorum. Bu sürede ücret ödenmeyeceğini ve SGK prim günlerimin eksik bildirileceğini biliyorum. [Bitiş tarihinden sonraki iş günü] tarihinde işbaşı yapacağım.
Gereğini arz ederim. [Tarih] / [Ad Soyad] / [İmza]
İşveren onayı: Uygundur. [Ad Soyad, unvan] / [Tarih] / [İmza]
Ücretsiz izin SGK'ya nasıl bildirilir?
Ücretsiz izinli günlerde prim ödenmez. Bu günler aylık prim ve hizmet belgesinde eksik gün olarak bildirilir. Anlaşmaya dayalı izinler için 21 kodu kullanılır. Ay içinde birden fazla eksik gün nedeni varsa 12 kodu (birden fazla) seçilir.
| Örnek: 30 günlük ay, 45.000 TL brüt aylık ücret | Değer |
|---|---|
| Ücretsiz izin | 6 gün |
| SGK'ya bildirilen prim günü | 24 gün |
| Eksik gün nedeni | 21 - Diğer ücretsiz izin |
| Ödenecek brüt ücret (45.000 / 30 x 24) | 36.000 TL |
Eksik gün olan ayda SGK tabanı ve vergi istisnası gün sayısına göre değişir. Ayrıntılı net ücret hesabı için eksik gün bordro rehberine bakın.
Ücretsiz izinde sigorta ve GSS ne olur?
Ücretsiz izin süresince işveren prim ödemediği için bu günler emeklilik prim gün sayısına eklenmez. Sağlık hizmeti tarafında uygulamadaki açıklamalara göre işçi, ücretsiz izne ayrıldığı tarihten itibaren 30 gün daha genel sağlık sigortalısı sayılır ve sonrasında belirli bir ek süre sağlık hizmetinden yararlanabilir. 30 günü aşan izinlerde işçinin GSS'yi kendi ödemesi ya da başka bir kapsamdan (örneğin eşi üzerinden) yararlanması gerekebilir. Uzun bir izin öncesinde çalışanı bilgilendirin ve güncel durumu SGK'dan teyit edin.
Ücretsiz izin kıdemi ve yıllık izni etkiler mi?
Ücretsiz izinde geçen süre genel olarak yıllık izin hak ediş süresine ve kıdem tazminatı süresine eklenmez. Bu nedenle uzun bir izinden sonra işçinin yıllık izin hak ediş tarihi ileri kayar. Yıllık izin süreleri için yıllık izin rehberine bakabilirsiniz.
