İcra kesintisi nedir?
İcra kesintisi (maaş haczi), bir çalışanın borcu nedeniyle icra dairesinin işverene gönderdiği haciz yazısı üzerine, çalışanın ücretinin bir kısmının her ay kesilerek icra dairesine yatırılmasıdır. İşveren burada borçlu değil, üçüncü kişi konumundadır: borcu ödemez, yalnızca çalışana ödeyeceği ücretten yazıda belirtilen tutarı keser ve icra dosyasına aktarır.
İcra kesintisi bordronun en hassas kalemlerinden biridir. Yanlış oran, yanlış sıra ya da geç ödeme, işvereni kesilmesi gereken tutardan sorumlu hale getirebilir. Çalışan açısından ise fazla kesinti geçimini doğrudan etkiler. Bu nedenle her adımı icra dairesinin yazısına dayandırmak ve tereddütte hukuk danışmanına başvurmak gerekir.
Haciz yazısı geldiğinde işveren ne yapmalı?
İcra dairesinden gelen yazı genellikle borçlunun işyerinde çalışıp çalışmadığını, ücret tutarını ve ücretinden kesinti yapılmasını ister. İşverenin izlemesi gereken adımlar şunlardır:
- Yazıyı kayda alın: Geliş tarihini, icra dairesini ve dosya numarasını kaydedin. Haczin sırası çoğunlukla yazının işverene ulaştığı tarihe göre belirlenir.
- Çalışanı tespit edin: T.C. kimlik numarası ve ad soyad ile kişinin sizin çalışanınız olup olmadığını kontrol edin.
- Yazıyı süresinde cevaplayın: Çalışan sizde çalışıyorsa bunu, çalışmıyorsa çalışmadığını yazıda belirtilen süre içinde icra dairesine bildirin. Süreyi kaçırmak işvereni sorumluluk riskiyle karşı karşıya bırakabilir.
- Mevcut hacizleri kontrol edin: Aynı çalışan için daha önce gelmiş ve devam eden bir haciz varsa yeni dosyayı sıraya alın ve bunu icra dairesine bildirin.
- Çalışanı bilgilendirin: Kesintinin hangi dosyadan ve hangi aydan itibaren yapılacağını çalışana bildirin. Bu, sonradan doğacak anlaşmazlıkları azaltır.
- Kesintiyi bordroya işleyin: İlk uygun bordro döneminden itibaren kesintiyi yapın ve tutarı dosya numarasıyla icra dairesinin hesabına yatırın.
Yazıda açıkça anlaşılamayan bir husus varsa (oran, kapsam, hangi kalemlerin dahil olduğu), varsayım yapmak yerine icra dairesinden yazılı açıklama isteyin ya da hukuk danışmanınıza danışın.
Maaştan ne kadar icra kesintisi yapılır?
Genel kural, ücretten yapılacak haciz kesintisinin ücretin dörtte birinden az olamayacağıdır. Uygulamada icra dairesi yazısında oranı belirtir ve çoğu yazıda bu oran dörtte birdir. Yazıda farklı bir oran ya da sabit tutar belirtilmişse yazıya uyulur.
Kesinti net ücret üzerinden hesaplanır. Yani önce brüt ücretten SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi düşülür, kalan net tutarın dörtte biri kesilir. Brütten neta geçişin ayrıntıları için bordro nasıl hesaplanır rehberine ve maaş hesaplama aracına bakabilirsiniz.
İcra kesintisi nasıl hesaplanır? Örnek
Brüt ücreti 60.000 TL olan bir çalışanın ocak ayı bordrosunu ele alalım. 2026 parametreleriyle bu çalışanın net ücreti 47.356,63 TL'dir. İcra dairesi yazısında ücretin dörtte birinin kesilmesi isteniyor.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt ücret | 60.000,00 TL |
| SGK işçi payı (%14) | 8.400,00 TL |
| İşsizlik sigortası işçi payı (%1) | 600,00 TL |
| Ödenecek gelir vergisi | 3.438,67 TL |
| Ödenecek damga vergisi | 204,70 TL |
| Net ücret | 47.356,63 TL |
| İcra kesintisi (1/4) | 11.839,16 TL |
| Çalışana ödenecek tutar | 35.517,47 TL |
Hesap Python ile şöyle yapılabilir (kuruş yuvarlaması yarıyı yukarı):
from decimal import Decimal, ROUND_HALF_UP
def icra_kesintisi(net_ucret, oran=Decimal("0.25")):
kesinti = (Decimal(net_ucret) * oran).quantize(Decimal("0.01"), ROUND_HALF_UP)
return kesinti, Decimal(net_ucret) - kesinti
print(icra_kesintisi("47356.63")) # (11839.16, 35517.47)Aynı yöntemle diğer ücret düzeyleri için sonuçlar:
| Brüt ücret (ocak) | Net ücret | 1/4 kesinti | Çalışana ödenecek |
|---|---|---|---|
| 33.030,00 TL (asgari ücret) | 28.075,50 TL | 7.018,88 TL | 21.056,62 TL |
| 50.000,00 TL | 40.207,53 TL | 10.051,88 TL | 30.155,65 TL |
| 60.000,00 TL | 47.356,63 TL | 11.839,16 TL | 35.517,47 TL |
| 100.000,00 TL | 75.953,03 TL | 18.988,26 TL | 56.964,77 TL |
Net ücret yıl içinde değişebilir. Örneğin brüt 60.000 TL alan çalışanın kümülatif vergi matrahı nisanda 190.000 TL'yi geçtiği için nisan net ücreti 46.656,63 TL'ye düşer. Kesinti her ay o ayın net ücreti üzerinden yeniden hesaplanır; ocak ayındaki tutar sabit olarak taşınmaz. Güncel dilim ve parametreler için bordro parametreleri sayfasına bakabilirsiniz.
Birden fazla icra geldiğinde sıra nasıl belirlenir?
Aynı çalışan için birden fazla haciz yazısı gelebilir. Bu durumda kesintiler aynı anda ve ayrı ayrı yapılmaz; hacizler sıraya konur. İlk gelen haczin borcu tamamen ödenene kadar kesinti yalnızca o dosyaya yapılır. Önceki dosya kapandığında sıradaki dosyaya geçilir.
| Dosya | Yazının geliş sırası | Kesinti durumu |
|---|---|---|
| A dosyası | 1 | Borç bitene kadar her ay 1/4 kesinti bu dosyaya yatırılır |
| B dosyası | 2 | A kapanınca kesinti bu dosyaya başlar |
| C dosyası | 3 | B kapanınca kesinti bu dosyaya başlar |
Uygulamada dikkat edilecek noktalar:
- Sıradaki dosyaları icra dairelerine yazıyla bildirin: "Önceki haciz devam etmektedir, dosyanız sıraya alınmıştır" gibi.
- Önceki dosyanın kapandığını icra dairesinden gelen yazıyla ya da dosya bakiyesini teyit ederek tespit edin. Borcun bittiğinden emin olmadan kesintiyi durdurmayın.
- Son ayda kalan borç, 1/4 tutarından düşükse yalnız kalan borç kadar kesin; aradaki farkı sıradaki dosyaya aktarıp aktarmayacağınızı icra dairesi yazısına göre belirleyin.
- Çalışan borcunu doğrudan ödeyip dosyayı kapattırırsa, kesintiyi durdurmak için icra dairesinin yazısını bekleyin.
Nafaka alacağı neden önceliklidir?
Nafaka alacakları, diğer icra alacaklarından önce gelir. Çalışanın ücretine işlemiş başka hacizler olsa bile, nafaka için gelen haciz yazısı sıradaki diğer dosyaları beklemez. Bu, nafakanın çocuk ya da eş gibi geçimi doğrudan buna bağlı kişilerin ihtiyacını karşılamasından kaynaklanır.
Nafaka kesintisinde dikkat edilecek başlıca noktalar:
- Tutar yazıdan alınır: Nafaka genellikle mahkeme kararıyla belirlenmiş aylık bir tutardır. İcra dairesi yazısında kesilecek tutar ya da oran belirtilir; bordroya bu tutar işlenir.
- Dörtte bir sınırı nafakada farklı uygulanabilir: Nafaka kesintisi diğer hacizlerle aynı sınırlara bağlı olmayabilir. Yazıda belirtilen tutar ücretin dörtte birini aşıyorsa uygulamanın nasıl yapılacağını icra dairesine ve hukuk danışmanınıza teyit ettirin.
- Diğer hacizlerle birlikte uygulama: Nafaka kesintisi yapılırken devam eden adi haczin nasıl uygulanacağı (askıya mı alınacağı, kalan kısımdan mı devam edeceği) yazıların içeriğine bağlıdır. Bu durumda her iki icra dairesinin yazısını birlikte değerlendirin.
- Geçmiş aylara ait nafaka: Birikmiş nafaka ile her ay işleyen nafaka farklı biçimde istenebilir; yazıda ikisi ayrı ayrı belirtilir.
Nafaka ve birden fazla haczin birlikte bulunduğu durumlar, icra hukukunun ayrıntılı yorum gerektiren alanlarındandır. Genel kuralın ötesine geçen her durumda icra dairesinin yazısını esas alın ve hukuk danışmanınızdan görüş alın.
Hangi ödemeler kesintiye dahil edilir?
Haciz yazısı genellikle "ücret ve sair alacaklar" ifadesini içerir. Bu durumda düzenli ücretin yanında prim, ikramiye, fazla mesai ücreti gibi ödemeler de kesintiye konu olabilir. İşten ayrılışta ödenen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanılmayan izin ücreti gibi toplu ödemeler için yazıda özel bir hüküm olup olmadığına bakın.
Hangi ödemenin hangi oranla kesintiye tabi olduğu yazının kapsamına ve somut duruma göre değişebilir. Emin olmadığınız kalemlerde ödeme yapmadan önce icra dairesine ya da hukuk danışmanınıza danışın. Bu ödemelerin hesaplanması için kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz.
İcra kesintisi bordroda nasıl gösterilir?
İcra kesintisi vergi ve prim matrahını etkilemez; SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesinti yokmuş gibi hesaplanır. Kesinti, net ücret bulunduktan sonra ayrı bir satır olarak düşülür. Bordroda net ücret, icra kesintisi ve çalışana ödenen tutar ayrı ayrı görünmelidir. Böylece çalışan ne kadar kesildiğini, denetimde de kesintinin hangi dosyaya yatırıldığını kolayca görebilirsiniz. Her dosya için ayrı bir kesinti kalemi tanımlamak, sıradaki dosyaya geçişi de izlenebilir kılar.
Çalışan işten ayrılırsa ne olur?
İcra kesintisi devam eden bir çalışan işten ayrıldığında işveren:
- Son bordroda kesintiyi yazıya uygun şekilde yapar ve icra dairesine yatırır.
- Çalışanın işten ayrıldığını, ayrılış tarihini ve son yatırılan tutarı icra dairesine yazıyla bildirir.
- Sırada bekleyen dosyaların icra dairelerine de ayrılışı bildirir.
Ayrılış sürecinin diğer adımları için işten ayrılış süreci rehberine bakabilirsiniz.
İşverenin sorumluluğu nedir?
Haciz yazısına rağmen ücretin tamamını çalışana ödeyen ya da kesintiyi icra dairesine yatırmayan işveren, kesilmesi gereken tutardan sorumlu tutulabilir. Ayrıca yazıya gerçeğe aykırı cevap vermek de işveren açısından risk doğurur. Bu nedenle:
- Yazıları tek bir sorumlu kişide toplayın ve kayıt altına alın.
- Kesintileri her ay dosya numarasıyla ve dekontlu yatırın.
- Çalışanın kesintiyi durdurma talebini, icra dairesinden yazı gelmeden uygulamayın.
- Haciz bilgilerini yalnızca bordro için gereken kişilerle paylaşın; bu veriler KVKK kapsamında hassas biçimde korunmalıdır.
Kesintiler bordroda ayrı bir kalem olarak gösterilir ve bordro, kesintiden önceki net ücreti de içerir. Aylık bordro ve beyanname süreçleri için MUHSGK beyannamesi rehberine bakabilirsiniz.