İşten ayrılış süreci neden dikkat ister?
Bir çalışanın ayrılması, işe alımdan daha az planlanan ama hukuki ve mali sonuçları daha ağır olan bir süreçtir. Fesih türü yanlış belirlenirse çalışan tazminat ya da işsizlik ödeneği hakkını kaybedebilir, işveren ise sonradan işe iade ya da işçilik alacağı davasıyla karşılaşabilir. İşçilik alacaklarında zamanaşımı 5 yıl olduğundan, bugün yapılan bir hata yıllar sonra karşınıza çıkabilir.
Bu rehber; fesih türlerini, ihbar sürelerini, kıdem ve ihbar tazminatının nasıl hesaplandığını, SGK işten ayrılış bildirgesini ve çıkış kodunun mantığını, son olarak da İK ekibinin kullanabileceği bir kontrol listesini anlatır. Rakamlar 2026 parametrelerine göredir; güncel değerler için bordro parametreleri sayfasına bakabilirsiniz.
İş sözleşmesi hangi yollarla sona erer?
Belirsiz süreli iş sözleşmesi temelde şu yollarla sona erer. Her birinin tazminat ve bildirim sonucu farklıdır.
| Fesih türü | Kısa açıklama | Kıdem tazminatı | İhbar tazminatı |
|---|---|---|---|
| İşverenin geçerli nedenle feshi | Performans, davranış ya da işletme gerekleri gibi geçerli bir nedene dayanan, bildirim süreli fesih | Şartlar varsa ödenir | Süre verilmezse ödenir |
| İşverenin haklı nedenle (derhal) feshi | Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi ağır nedenlerle bildirimsiz fesih | Bu nedenlerin çoğunda ödenmez | Ödenmez |
| Çalışanın istifası | Çalışanın kendi isteğiyle, bildirim süresine uyarak ayrılması | Kural olarak ödenmez (kanuni istisnalar hariç) | Çalışan süreye uymazsa işverene ödeme yükümlülüğü doğabilir |
| Çalışanın haklı nedenle feshi | Ücretin ödenmemesi gibi nedenlerle çalışanın derhal feshi | Ödenir | Ödenmez |
| İkale (karşılıklı anlaşma) | Tarafların yazılı anlaşmayla sözleşmeyi sona erdirmesi | Anlaşmaya bağlı | Anlaşmaya bağlı |
| Emeklilik, askerlik, evlilik (kadın çalışan, 1 yıl içinde), ölüm | Kanunda sayılan özel sona erme halleri | Şartlar varsa ödenir | Ödenmez |
Tablo genel kuralı özetler; somut olayda fesih nedeninin ve belgelerin değerlendirilmesi gerekir. Emin olmadığınız durumlarda güncel düzenlemeyi resmi kaynaktan teyit edin ve hukuk danışmanınızla görüşün.
İhbar süresi kaç hafta?
Belirsiz süreli sözleşmeyi bildirimli olarak sona erdiren taraf, çalışanın kıdemine göre aşağıdaki sürelere uymak zorundadır. Bu süreler asgaridir; iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir.
| Çalışanın kıdemi | İhbar süresi | Gün karşılığı |
|---|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta | 14 gün |
| 6 ay ile 1,5 yıl arası | 4 hafta | 28 gün |
| 1,5 yıl ile 3 yıl arası | 6 hafta | 42 gün |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta | 56 gün |
İşveren ihbar süresini kullandırmak yerine bu sürenin ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirebilir. Bu ödemeye ihbar tazminatı denir. Süre kullandırılıyorsa çalışana iş arama izni verilmesi gerekir (günde en az 2 saat); bu iznin toplu kullanımı çalışanın talebine bağlıdır. Ayrıntılı hesap için ihbar tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, en az 1 yıl kıdemi olan ve kanunda sayılan hallerden biriyle ayrılan çalışana ödenir. Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret esas alınır, yıldan artan süreler orantılı hesaplanır. Hesaba esas ücret, aylık brüt ücrete düzenli ödenen bazı yan ödemelerin de eklenmesiyle bulunur (giydirilmiş ücret). Ancak bu ücret, ayrılış tarihinde geçerli kıdem tazminatı tavanını aşamaz. 2026 için tavan 73.729,87 TL'dir. Kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez; yalnız damga vergisi (binde 7,59) kesilir.
Örnek: brüt 60.000 TL, 4 yıl 3 ay kıdem
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Hesaba esas ücret | 60.000 TL, tavanın (73.729,87 TL) altında | 60.000,00 TL |
| 4 tam yıl | 60.000 x 4 | 240.000,00 TL |
| 3 ay | 60.000 x 3 / 12 | 15.000,00 TL |
| Brüt kıdem tazminatı | 255.000,00 TL | |
| Damga vergisi | 255.000 x binde 7,59 | 1.935,45 TL |
| Net kıdem tazminatı | 253.064,55 TL |
Tavan nasıl uygulanır? Brüt 100.000 TL, 4 yıl 3 ay kıdem
Aynı kıdemle brüt ücreti 100.000 TL olan bir çalışanda hesaba esas ücret tavanla sınırlanır. Brüt kıdem tazminatı 73.729,87 x 4,25 = 313.351,95 TL, damga vergisi 2.378,34 TL, net tutar 310.973,61 TL olur. Kendi rakamlarınız için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
İhbar tazminatı nasıl hesaplanır ve hangi kesintiler yapılır?
İhbar tazminatı, ihbar süresine karşılık gelen günlerin brüt ücretidir ve kıdem tavanıyla sınırlı değildir. Kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatından hem gelir vergisi hem damga vergisi kesilir; SGK primi kesilmez. Gelir vergisi, çalışanın o yılki kümülatif vergi matrahına eklenerek dilime göre hesaplanır.
Örnek: brüt 60.000 TL, 4 yıl 3 ay kıdem, ocak ayında fesih
Çalışanın kıdemi 3 yıldan fazla olduğu için ihbar süresi 8 hafta (56 gün) olur. Ocak ayı ücretinin vergi matrahı 51.000 TL'dir ve asgari ücret istisnasının aynı ay ücrette kullanıldığı varsayılmıştır.
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Günlük brüt ücret | 60.000 / 30 | 2.000,00 TL |
| Brüt ihbar tazminatı | 2.000 x 56 | 112.000,00 TL |
| Gelir vergisi | Kümülatif matrah 51.000 + 112.000 = 163.000 TL, tamamı %15 diliminde | 16.800,00 TL |
| Damga vergisi | 112.000 x binde 7,59 | 850,08 TL |
| Net ihbar tazminatı | 94.349,92 TL |
Fesih yılın ilerleyen bir ayında yapılsaydı kümülatif matrah daha yüksek olacağı için ihbar tazminatının bir kısmı ya da tamamı %20 ya da daha üst dilime girerdi. Bu nedenle ihbar tazminatının neti, ayrılış ayına göre değişir.
Çıkışta başka hangi ödemeler yapılır?
- Son ay ücreti: Ayrılış tarihine kadar çalışılan günlerin ücreti, normal bordro kesintileriyle ödenir.
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti: Hak edilmiş ama kullanılmamış yıllık izin günleri son ücret üzerinden ödenir; bu ödeme ücret niteliğindedir ve SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. İzin süreleri için yıllık izin rehberine bakabilirsiniz.
- Fazla mesai, prim ve ikramiye alacakları: Hak edilmiş ve ödenmemiş tutarlar son bordroya eklenir.
- Avans ve borç mahsubu: Çalışanın yazılı onayı ve hukuki sınırlar gözetilerek yapılır.
SGK işten ayrılış bildirgesi ve çıkış kodu nedir?
İşveren, iş sözleşmesi sona eren çalışan için SGK işten ayrılış bildirgesini ayrılış tarihinden itibaren 10 gün içinde vermek zorundadır. Bildirgede ayrılışın nedenini gösteren bir çıkış kodu seçilir. Çıkış kodu, çalışanın işsizlik ödeneğine başvurup başvuramayacağını doğrudan etkiler ve işverenin beyanı niteliğindedir; bu nedenle fesih belgesiyle tutarlı olmalıdır.
Çıkış kodları genel olarak şu gruplara ayrılır: işverenin bildirimli feshi, işverenin haklı nedenle feshi, çalışanın istifası, çalışanın haklı nedenle feshi, karşılıklı anlaşma, emeklilik, askerlik, ölüm, belirli süreli sözleşmenin sona ermesi ve nakil gibi. Kod numaraları ve açıklamaları SGK tarafından güncellenebildiği için burada bir liste vermiyoruz. Bildirgeyi hazırlarken SGK'nın e-Bildirge sistemindeki güncel çıkış kodu listesini kullanın ve seçtiğiniz kodun fesih yazısındaki gerekçeyle aynı olduğunu kontrol edin.
Yanlış kod seçimi iki yönlü risk doğurur: çalışan haksız yere işsizlik ödeneğinden mahrum kalabilir ya da hak etmediği bir ödeneği alabilir. Her iki durumda da işveren idari para cezası ve uyuşmazlıkla karşılaşabilir. Kod düzeltmesi gerekiyorsa SGK'ya düzeltme başvurusu yapılmalıdır.
Çalışma belgesi ve ibraname neden önemlidir?
İşveren, ayrılan çalışana işin türünü ve çalışma süresini gösteren bir çalışma belgesi vermekle yükümlüdür. Bu belge çalışanın yeni işvereni ve kendi kayıtları için gereklidir; içeriği gerçeğe uygun olmalıdır.
İbraname ise çalışanın işverenden alacağı kalmadığını beyan ettiği belgedir. Geçerli olabilmesi için yazılı olması, alacak kalemlerinin ve tutarlarının açıkça gösterilmesi, ödemenin banka yoluyla yapılması ve fesih tarihinden belirli bir süre sonra düzenlenmesi gibi şartlar aranır. Şartlara uymayan bir ibraname, mahkemede yalnız makbuz hükmünde sayılabilir. Ayrıntılar için güncel düzenlemeyi resmi kaynaktan teyit edin.
İşveren fesihten önce ne yapmalı?
- Fesih nedenini netleştirin: Geçerli ya da haklı neden olduğunu destekleyen belgeleri (uyarılar, performans kayıtları, tutanaklar) toplayın.
- Savunma alın: Davranış ya da verimle ilgili nedenlerde çalışanın yazılı savunması alınmalıdır.
- Fesih bildirimini yazılı yapın: Fesih nedeni açık ve kesin biçimde yazılmalı, tebliğ edildiği belgelenmelidir.
- Hesapları çıkarın: Kıdem, ihbar, izin ücreti ve son ay ücretini bordro birimiyle birlikte hesaplayın.
- Bildirgeyi 10 gün içinde verin: Doğru çıkış kodu ve doğru tarihle.
- Ödemeyi yapın ve ibraname alın: Ödemeler banka yoluyla yapılmalı; ibraname, kanuni şartlarına uygun düzenlenmelidir.
Offboarding sürecinin insan tarafı (devir teslim, çıkış görüşmesi, erişimlerin kapatılması) için onboarding rehberindeki adımların tersini planlamak işe yarar. Yeni gelen çalışanın evrakları için işe giriş süreci rehberine bakabilirsiniz.