Stajyer kimdir, hangi staj türleri var?
Türkiye'de "stajyer" kavramı tek bir statüyü ifade etmez. Bordro ve SGK açısından doğru işlemi yapabilmek için önce öğrencinin hangi staj türü kapsamında işyerine geldiğini belirlemek gerekir. Uygulamada üç ana grup vardır:
| Staj türü | Kimler | Hukuki dayanak |
|---|---|---|
| İşletmede mesleki eğitim ve beceri eğitimi | Mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencileri, mesleki eğitim merkezi öğrencileri | 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu |
| Zorunlu staj | Programlarında staj zorunlu olan meslek yüksekokulu ve üniversite öğrencileri | 3308 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu |
| Gönüllü (isteğe bağlı) staj | Programında zorunlu staj olmayan ya da zorunlu staj dışında deneyim kazanmak isteyen öğrenciler | Genel iş ve sosyal güvenlik mevzuatı |
Staj türü; ücret yükümlülüğünü, SGK bildiriminin kim tarafından ve hangi kapsamda yapılacağını, devlet katkısından yararlanılıp yararlanılamayacağını belirler. Bu nedenle stajyer kabul etmeden önce okuldan staj türünü gösteren resmi yazı ya da sözleşme istenmelidir.
Stajyere ücret ödemek zorunlu mu?
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaki öğrencilere (mesleki eğitim gören ortaöğretim öğrencileri ve zorunlu staj yapan yükseköğretim öğrencileri), kanunda belirtilen personel sayısı eşiğini aşan işletmelerin, asgari ücrete bağlı olarak belirlenen orandan az olmamak üzere ücret ödemesi gerekir. Daha küçük işletmeler için ise daha düşük bir alt sınır öngörülmüştür. Eşikler ve oranlar zaman içinde değişebildiği için bu rehberde oran vermiyoruz; güncel şartları SGK duyurusundan ve Milli Eğitim Bakanlığı düzenlemelerinden kontrol edin.
Gönüllü stajyerler ise 3308 sayılı Kanun kapsamında değildir. Gönüllü stajyerle kurulan ilişki, uygulamada iş ilişkisi gibi değerlendirilir. Bu durumda en az asgari ücret ödenmesi, normal sigortalı gibi SGK bildirimi yapılması ve bordroda olağan kesintilerin uygulanması gerekir. 2026 için brüt asgari ücret 33.030 TL'dir.
Stajyer ücretinden vergi kesilir mi?
Mesleki eğitim kapsamında öğrencilere ödenen ücretler için Gelir Vergisi Kanunu ve Damga Vergisi Kanunu'nda istisnalar bulunur. İstisnanın hangi tutara kadar uygulanacağı ve hangi öğrencileri kapsadığı mevzuattaki koşullara bağlıdır. Gönüllü stajyere yapılan ödemeler ise kural olarak normal ücret gibi vergilendirilir ve asgari ücret istisnası uygulanır. Bordro tanımlarınızı yapmadan önce güncel düzenlemeyi resmi kaynaktan teyit edin. Genel bordro adımları için bordro nasıl hesaplanır rehberine bakabilirsiniz.
Stajyerin SGK bildirimi kim tarafından yapılır?
5510 sayılı Kanun'a göre, 3308 sayılı Kanun kapsamındaki öğrenciler ile zorunlu staja tabi yükseköğretim öğrencileri için yalnız iş kazası ve meslek hastalığı sigortası (ve bazı durumlarda genel sağlık sigortası) uygulanır. Bu öğrencilerin işe giriş bildirgesi ve primleri, kural olarak öğrencinin kayıtlı olduğu okul ya da yükseköğretim kurumu tarafından bildirilir ve ödenir. İşyeri, stajyeri kendi personeli gibi tam kapsamlı sigortalı olarak bildirmez.
Prim oranı ve prime esas tutar mevzuatta belirlenmiştir; bu rehberde kesin oran vermiyoruz, güncel şartları SGK duyurusundan kontrol edin. İşveren açısından önemli olan, okulun bildirimi yaptığını staj başlamadan önce teyit etmek ve işe giriş bildiriminin bir kopyasını özlük dosyasında saklamaktır.
Gönüllü stajyerlerde ise durum farklıdır. Okul tarafından bildirim yapılmaz; işveren, stajyeri normal çalışan gibi işe başlamadan önce SGK'ya bildirir ve primleri öder. Çıkış bildirgesi de 10 gün içinde verilir. Bu durumda SGK işçi payı %14, işsizlik işçi payı %1 ve işsizlik işveren payı %2 uygulanır. 2026'da işveren SGK payı toplam %21,75'tir; Hazine indirimi şartlarını sağlayan işveren imalat dışı sektörlerde 2 puan indirimle %19,75, imalat sektöründe 5 puan indirimle %16,75 öder. Asgari ücretle çalışan gönüllü stajyerin toplam işveren maliyeti, tam süreli asgari ücretli bir çalışanla aynı şekilde imalat dışında aylık 40.214,03 TL, imalatta 39.223,13 TL olur; indirim uygulanamıyorsa 40.874,63 TL'dir.
Stajyer maliyeti nasıl karşılaştırılır? Örnek tablo
Aşağıdaki tablo, staj türüne göre hangi maliyet kalemlerinin işverende doğduğunu gösterir. Mesleki eğitim kapsamındaki stajyerler için oran ve tutarlar mevzuata bağlı olduğundan tabloda gösterilmemiştir.
| Kalem | Mesleki eğitim ve zorunlu stajyer | Gönüllü stajyer (tam ay, asgari ücret) |
|---|---|---|
| Brüt ödeme | Mevzuattaki alt sınırdan az olmamak üzere | 33.030,00 TL |
| SGK işe giriş bildirimi | Okul ya da üniversite yapar | İşveren yapar |
| SGK işveren payı | İşverende doğmaz (iş kazası primi okulca ödenir) | 6.523,43 TL (imalat dışı, %19,75) |
| İşsizlik işveren payı | İşverende doğmaz | 660,60 TL |
| Gelir ve damga vergisi | Mevzuattaki istisna koşullarına bağlı | Asgari ücret istisnası kapsamında sıfır |
| Devlet katkısı | Şartları sağlanırsa var | Yok |
| Toplam işveren maliyeti | Ödenen ücret eksi devlet katkısı | 40.214,03 TL |
Gönüllü stajyerin net ücreti, asgari ücretli bir çalışan gibi 28.075,50 TL'dir. Farklı ücretler için maaş hesaplama ve işveren maliyeti hesaplama araçlarını, güncel oranlar için bordro parametrelerini kullanabilirsiniz.
Stajyer devlet katkısı nedir, nasıl alınır?
3308 sayılı Kanun kapsamında mesleki eğitim gören öğrencilere ve zorunlu staj yapan öğrencilere ödenen ücretin bir kısmı, belirli koşullarla İşsizlik Sigortası Fonu'ndan karşılanır. Uygulamada "stajyer devlet katkısı" ya da "staj ücreti desteği" olarak bilinen bu desteğin oranı, işletmenin çalışan sayısına göre farklılaşır. Katkı oranları ve tutarları dönem dönem güncellendiği için bu rehberde rakam vermiyoruz; güncel şartları SGK duyurusundan kontrol edin.
Genel işleyiş şöyledir:
- İşletme, stajyer ücretini ödeme tarihinde öğrencinin banka hesabına yatırır.
- Ödemeye ilişkin bilgiler (öğrenci, dönem, ödenen tutar, dekont) okul ya da üniversitenin ilgili birimine iletilir.
- Okul, devlet katkısı tutarını hesaplayıp işletmenin hesabına aktarılmasını sağlar.
- Katkı yalnız zamanında ve tam ödenen ücretler için ve kanundaki alt sınırla ilişkilendirilerek hesaplanır.
Ödemenin elden yapılması, geç yapılması ya da belgesinin okula zamanında iletilmemesi katkının kaybedilmesine yol açabilir. Başvuru süreleri ve belge formatı okuldan okula farklı olabileceği için her dönem başında stajyerin okuluyla yazılı olarak teyitleşmek iyi bir uygulamadır.
Stajyerin çalışma süresi ve izni nasıl belirlenir?
Mesleki eğitim ve zorunlu stajlarda çalışma süresi, okulun staj programına ve ilgili yönetmeliklere göre belirlenir. Stajyerin işyerindeki günlük ve haftalık çalışma süresi, işyerinin normal çalışma süresini aşmamalıdır. Haftalık 45 saat üst sınırı ve 24 saat kesintisiz hafta tatili ilkesi stajyerler için de dikkate alınmalıdır.
18 yaşını doldurmamış öğrenciler için ek kurallar vardır. İş Kanunu'na göre 18 yaşını doldurmamış genç işçilerin sanayiye ait işlerde gece çalıştırılması yasaktır; çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri de ayrı yönetmelikle sınırlandırılmıştır. Meslek lisesi öğrencileriyle çalışırken güncel düzenlemeyi resmi kaynaktan teyit edin. Gönüllü stajyerler ise normal çalışan gibi yıllık izin dahil tüm İş Kanunu haklarına sahiptir; ancak yıllık izne hak kazanmak için en az bir yıllık kıdem gerektiğinden kısa süreli stajlarda yıllık izin genellikle doğmaz.
Stajyer için iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri nelerdir?
Stajyerler, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çalışan gibi korunur. İşveren, stajyere işe başlamadan önce iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermeli, işin risklerine uygun kişisel koruyucu donanım sağlamalı ve stajyeri risk değerlendirmesine dahil etmelidir. Tehlikeli işlerde stajyerin tek başına bırakılmaması, bir usta öğretici ya da sorumlu çalışanın gözetiminde çalıştırılması gerekir. Stajyerin geçirdiği iş kazası, staj türüne göre okul ya da işveren tarafından SGK'ya bildirilir; işveren, kazayı derhal okula ve gerekiyorsa SGK'ya iletmekle yükümlüdür.
Stajyer için hangi belgeler saklanmalı?
Denetimde ya da uyuşmazlıkta stajyerin statüsünü ispat edecek belgeler işverenin elinde olmalıdır. Özlük dosyasında en az şunlar bulunmalıdır: okulun staj yazısı ya da staj sözleşmesi, okulun yaptığı SGK işe giriş bildiriminin kopyası (gönüllü stajda işverenin kendi bildirimi), kimlik ve iletişim bilgileri, KVKK aydınlatma metninin tebliğ kaydı, iş sağlığı ve güvenliği eğitim belgesi, devam çizelgesi ve ücret ödeme dekontları. Staj bitiminde okulun istediği değerlendirme formu da bu dosyaya eklenmelidir. Belgeleri dijital bir özlük dosyasında tutmak, okul talepleri geldiğinde hızlı yanıt vermeyi sağlar.
Staj sonrası işe alım nasıl yapılır?
Başarılı stajyerleri mezuniyet sonrası işe almak, işe alım maliyetini düşüren yaygın bir yöntemdir. Stajyerin çalışan statüsüne geçmesiyle birlikte normal işe giriş süreci başlar: iş sözleşmesi, SGK işe giriş bildirgesi, özlük dosyası ve deneme süresi (en çok 2 ay, toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) uygulanır. Staj süresi, kıdem hesabında genellikle dikkate alınmaz. Gençlerin istihdamına yönelik teşviklerden yararlanma imkânı varsa güncel şartları SGK duyurusundan kontrol edin; teşvikler hakkında genel bilgi için SGK teşvikleri rehberine, işe alım adımları için işe giriş süreci rehberine bakabilirsiniz.