Doğum izni, süt izni ve yarım çalışma: işveren rehberi

Doğum izni neden işveren için planlama gerektirir?

Doğum izni, çalışan kadının en temel yasal haklarından biridir ve işveren açısından önceden planlanması gereken bir süreçtir. Doğru planlanmayan bir doğum izni; eksik bildirilen günler, hatalı bordrolar, çalışanın haklarının kısıtlanması ve iş yükünün ekibe dengesiz dağılması gibi sorunlara yol açabilir. Bu rehber, İş Kanunu'nun 74. maddesinde düzenlenen doğum izni, süt izni, yarım çalışma ve kısmi süreli çalışma haklarını işveren bakış açısıyla ele alır.

Mevzuat bu alanda zaman zaman değişebilir. Aşağıdaki bilgiler genel kuralları özetler; uygulamadan önce güncel düzenlemeyi resmi kaynaktan teyit edin.

Doğum izni kaç hafta?

Kadın işçi toplam 24 hafta doğum izni (analık izni) kullanır: doğumdan önce 8 hafta, doğumdan sonra 16 hafta. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir ve toplam süre 26 hafta olur. Doğum sonrası süreyi 8 haftadan 16 haftaya, babalık iznini 5 günden 10 güne çıkaran 7578 sayılı Kanun, 1 Mayıs 2026 tarihli ve 33240 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Sağlık durumu uygun olduğu hekim onayıyla belgelenirse çalışan, doğumdan önceki 2 haftaya kadar çalışabilir. Bu durumda doğum öncesinde çalışılan süre doğum sonrasına eklenir. Doğum erken gerçekleşirse, doğumdan önce kullanılamayan süre de doğum sonrası izne eklenir. Çalışanın veya çocuğun sağlık durumu gerektiriyorsa izin süreleri doktor raporuyla uzatılabilir.

Babalık izni ise eşi doğum yapan erkek çalışana verilen 10 günlük ücretli izindir. Bu izin doğum izninden ayrıdır ve çalışanın yıllık izninden düşülmez.

Doğum izni tarihleri nasıl hesaplanır? Örnek

Tahmini doğum tarihi 13 Temmuz 2026 olan bir çalışan için üç senaryo (izin bitişi, iznin son günüdür):

Tekil gebelikte iki senaryoda da toplam süre 24 haftadır, çoğul gebelikte 26 haftadır; hekim onayıyla çalışma yalnızca dağılımı değiştirir. Doğum gerçek tarihte tahmini tarihten farklı gerçekleşirse doğum sonrası süre gerçek doğum tarihinden itibaren yeniden hesaplanır. İzin günlerini, raporları ve dönüş tarihini tek yerden izlemek için izin yönetimi sürecinizde bu tarihleri kayda alın.

Doğum izninde maaş ödenir mi?

Kanuni doğum izni süresince işveren, kural olarak ücret ödemekle yükümlü değildir. Bu dönemde sigortalı kadın çalışana, şartları sağlıyorsa SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) tarafından analık ödeneği ödenir. Analık ödeneği doğum öncesi ve sonrası izin süresinin tamamı için ödenir ve günlük kazancın üçte ikisi olarak hesaplanır; bunun için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün prim bildirilmiş olması gerekir. Ödeneğin ayrıntılı şartları SGK mevzuatına tabidir; işveren olarak çalışana tutar taahhüt etmeyin ve güncel şartları SGK duyurusundan kontrol edin. Bazı şirketler, toplu iş sözleşmesi veya şirket politikası gereği SGK ödeneği ile ücret arasındaki farkı tamamlayabilir; böyle bir uygulama varsa yazılı politika olarak tanımlanmalıdır.

Bordro tarafında, raporlu günler için ücret tahakkuk ettirilmez ve bu günler eksik gün olarak bildirilir. İzne çıkılan ay ve dönüş ayında kısmi gün hesabı yapılır. Ayrıntılı hesap örneği için eksik gün bordro rehberine, güncel tutarlar için bordro parametrelerine bakabilirsiniz.

Doğum izni yıllık izni etkiler mi?

Hayır. Doğum öncesi ve sonrası analık izni süreleri, yıllık izin hakkı hesabında çalışılmış gibi sayılır. Çalışan doğum izninden döndüğünde yıllık izin hakedişinde kayıp olmaz. Çalışan isterse doğum izninin hemen ardından yıllık iznini de kullanabilir. Yıllık izin süresini kontrol etmek için yıllık izin hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Doğum izninden sonra ücretsiz izin kullanılabilir mi?

Evet. Kadın çalışan, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren talep etmesi halinde 6 aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu süre yıllık izin hakkı hesabında dikkate alınmaz. İşveren bu talebi yazılı olarak almalı ve ücretsiz izin dönemini SGK'ya eksik gün olarak doğru nedenle bildirmelidir.

Süt izni nasıl kullandırılır?

Kadın çalışana, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaç parçada kullanılacağını çalışan kendisi belirler. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır, yani ücretten kesinti yapılmaz.

• Süt izni çocuk 1 yaşına gelene kadar devam eder.
• Çalışan isterse izni günün başında veya sonunda kullanarak işe geç gelip erken çıkabilir.
• Haftalık toplama veya başka bir güne aktarma gibi uygulamalar için çalışanla yazılı mutabakat yapılması önerilir.
• Puantajda süt izni saatleri eksik çalışma olarak işaretlenmemelidir.

Süt izninin puantaj ve PDKS kayıtlarında doğru tanımlanması, ay sonunda yanlış eksik saat kesintisi yapılmasını önler. Bu konuda puantaj hazırlama rehberine de göz atabilirsiniz.

Yarım çalışma ödeneği nedir, kimler yararlanır?

Yarım çalışma, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren çalışanın haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanabilmesini sağlar. Bu süre boyunca çalışan yarım gün çalışır, çalışmadığı yarı için işverenden ücret almaz; şartları sağlıyorsa İşsizlik Sigortası Fonu'ndan yarım çalışma ödeneği alır. Bu hak, üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen çalışanlara da tanınmıştır.

Kanunda yarım çalışma süresi doğum sayısına göre farklılaşır: genel kural olarak birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, üçüncü ve sonraki doğumlarda 180 gün; çoğul doğumda bu sürelere 30 gün eklenir, çocuğun engelli doğması halinde süre daha uzundur. Ödeneğin tutarı, prim günü şartları ve başvuru usulü İŞKUR (Türkiye İş Kurumu) mevzuatına tabidir; kesin şartları ve başvuru adımlarını işlem yapmadan önce İŞKUR'un resmi duyurularından teyit edin.

İşveren açısından dikkat edilecek noktalar:

• Çalışanın talebini yazılı olarak alın ve başlangıç tarihini analık izninin bitimine göre belirleyin.
• Yarım çalışma dönemindeki çalışma saatlerini çalışanla birlikte planlayın ve puantaja yansıtın.
• Bordroda yalnızca fiilen çalışılan süre için ücret hesaplayın; eksik süreyi doğru nedenle bildirin.
• İŞKUR başvurusu için gerekli işveren bildirimlerini zamanında yapın.

Kısmi süreli çalışma hakkı nedir?

Doğum veya evlat edinme sonrasında anne ya da babadan biri, çocuğun mecburi ilköğretim çağına geldiği tarihe kadar kısmi süreli çalışma talep edebilir. İşveren bu talebi kanunda sayılan şartlar sağlandığında kabul etmek zorundadır. Çalışan kısmi süreli çalışmaya geçtiğinde ücret ve diğer haklar çalışma süresiyle orantılı hesaplanır.

Bu hakkın kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar (talep süresi, işverenin yapacağı bildirimler, tam süreli çalışmaya dönüş zamanı, aynı hakkın anne ve baba tarafından aynı anda kullanılamaması gibi) ilgili yönetmelikte düzenlenmiştir. Bu ayrıntılarda kesin süreleri uygulamadan önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın güncel yönetmeliğinden teyit edin. Kısmi süreli çalışmanın genel kuralları için part-time çalışan rehberine bakabilirsiniz.

Hamile çalışana karşı işverenin yükümlülükleri nelerdir?

• Ayrımcılık yasağı: Gebelik nedeniyle iş sözleşmesini feshetmek, terfiden çıkarmak veya ücreti düşürmek eşit davranma ilkesine aykırıdır.
• Periyodik kontroller: Hamilelik süresince periyodik kontroller için ücretli izin verilir.
• Hafif işlerde çalıştırma: Doktor raporuyla gerekli görülürse hamile çalışan, ücretinde indirim yapılmadan sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır.
• Gece çalışması: Gebeliği sağlık raporuyla tespit edilen kadın çalışanların gece çalıştırılmasına ilişkin kısıtlamalar vardır; güncel düzenlemeyi resmi kaynaktan teyit edin.
• İş sağlığı ve güvenliği: Risk değerlendirmesinde gebe ve emziren çalışanlar için ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

İzin süresince iş yükü nasıl planlanır?

Doğum izni tarihleri büyük ölçüde önceden bilinir; bu da işverene planlama için zaman tanır. Çalışan gebeliğini bildirdiğinde, tahmini doğum tarihine göre bir devir planı hazırlamak hem ekibin hem de çalışanın işini kolaylaştırır. Bu planda şunlar yer almalıdır:

• Çalışanın sorumluluğundaki işlerin listesi ve her iş için izin süresince sorumlu olacak kişi
• Belirli süreli bir geçici çalışan gerekip gerekmediği; gerekiyorsa işe alım sürecinin yeterince erken başlatılması
• Devir için ayrılacak süre ve devir notlarının nerede tutulacağı
• İzin süresince çalışanla iletişimin hangi konularda ve hangi sıklıkta yapılacağı; çalışanın izinde iş yapmaya zorlanmaması

Geçici bir çalışan alınacaksa, belirli süreli iş sözleşmesinin gerekçesi olarak izindeki çalışanın yerine çalışma açıkça yazılmalıdır. İşe alım adımları için işe alım süreci rehberine bakabilirsiniz. Yıllık izinle birleşen uzun izinlerin planlanmasında yıllık izin süreleri rehberi de yardımcı olur.

Doğum izni dönüşünde işveren ne yapmalı?

Dönüş, izin kadar planlama gerektirir. Çalışan aynı veya eşdeğer bir pozisyona, aynı ücret ve haklarla döner. İzin süresince yapılan genel ücret artışları dönüşte çalışanın ücretine de yansıtılmalıdır. Dönüşten önce kısa bir görüşmeyle süt izni saatleri, yarım çalışma veya kısmi süreli çalışma talebi ve varsa yıllık izin planı konuşulmalıdır. Bu görüşme, çalışanın ekibe yeniden uyumunu kolaylaştırır.