Ücretsiz izin nasıl verilir?
İş Kanunu'nda genel bir ücretsiz izin hakkı düzenlenmemiştir. Ücretsiz izin, kural olarak işçinin talebi ve işverenin onayıyla verilir. Taraflar iznin başlangıç ve bitiş tarihlerini, süresince hangi hakların askıya alınacağını ve dönüş koşullarını yazılı olarak belirlemelidir.
Kanunun açıkça ücretsiz izin hakkı tanıdığı durumlar da vardır: kadın işçiye talebi halinde doğum izninin bitiminden sonra altı aya kadar ücretsiz izin, doğum sonrası yarım çalışma kapsamında haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin ve yıllık iznini başka yerde geçirecek işçiye dört güne kadar yol izni. Bu hallerde işveren talebi reddedemez.
İşveren işçiyi zorla ücretsiz izne çıkarabilir mi?
Kural olarak hayır. İşverenin işçinin onayı olmadan onu ücretsiz izne çıkarması, işçinin ücret hakkını ortadan kaldıran tek taraflı bir değişikliktir. Yargıtay, bu durumda işçinin sözleşmeyi haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep edebileceğini; uzun süreli ve dönüş tarihi belirsiz zorunlu ücretsiz iznin ise koşullara göre işveren feshi olarak değerlendirilebileceğini kabul eder.
İşin geçici olarak durması gibi durumlarda işverenin başvurabileceği kanuni yollar, örneğin kısa çalışma veya telafi çalışması, ayrıca değerlendirilmelidir.
Ücretsiz izin SGK'ya nasıl bildirilir?
Ücretsiz izin süresince işçiye ücret ödenmediği için SGK primi de yatırılmaz. Bu günler aylık prim ve hizmet belgesinde ilgili eksik gün koduyla eksik gün olarak bildirilir ve belge eklenir. Ay boyunca ücretsiz izinde olan işçi için o ay prim günü bildirilmez.
Uzun süreli ücretsiz izinlerde işçinin genel sağlık sigortası kapsamındaki durumunun da ayrıca değerlendirilmesi gerekir. İşçinin bu konuda bilgilendirilmesi, izin dönüşünde sağlık hizmetlerine erişim sorunlarını önler.
Ücretsiz izin yıllık izne ve kıdeme etkisi
İş sözleşmesi ücretsiz izin süresince askıda kalır; sona ermez. Ancak bu süre kanunda çalışılmış gibi sayılan haller arasında yer almadığından, uzun süreli ücretsiz izin kural olarak yıllık izne hak kazanma süresinin hesabında dikkate alınmaz ve izin hak ediş tarihi ileri kayabilir. Doğum sonrası kullanılan altı aya kadar ücretsiz iznin yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmayacağı İş Kanunu md. 74'te ayrıca belirtilmiştir.
Yargıtay uygulamasında iş sözleşmesinin askıda kaldığı ücretsiz izin süreleri kural olarak kıdem tazminatına esas hizmet süresine eklenmez; işçinin iradesi dışında uygulanan ücretsiz izinlerde, örneğin pandemi dönemi ücretsiz izinlerinde, Yargıtay'ın sınırlı ölçüde farklı değerlendirmeleri bulunmaktadır. Bu nedenle uzun süreli ücretsiz izinlerin başlangıç ve bitiş tarihleri özlük dosyasında ve bordro sisteminde açıkça kayıt altına alınmalıdır.
Ücretsiz izin hakkında sık sorulan sorular
Ücretsiz izinde SGK primi yatar mı?
Hayır. Ücret ödenmediği için prim yatırılmaz; bu günler SGK'ya eksik gün olarak bildirilir.
İşveren ücretsiz izni zorunlu tutabilir mi?
Kural olarak işçinin onayı gerekir. Onaysız ücretsiz izin işçiye haklı fesih hakkı verebilir.
Doğumdan sonra ücretsiz izin kaç ay?
Kadın işçiye talebi halinde, doğum izni bittikten sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir; işveren bu talebi reddedemez.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.