Haklı fesih

Haklı fesih hangi nedenlerle yapılır?

Haklı fesih, iş ilişkisinin devamını taraflardan biri için çekilmez hale getiren ağır bir neden bulunduğunda sözleşmenin bildirim süresi beklenmeden derhal sona erdirilmesidir. Kanun bu nedenleri üç grupta toplar: sağlık nedenleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve zorlayıcı nedenler. İşçinin haklı nedenleri md. 24'te, işverenin haklı nedenleri md. 25'te sayılır.

İşçi açısından en sık görülen haklı nedenler şunlardır:

• Ücretin kanun veya sözleşme hükümlerine göre ödenmemesi, eksik ya da geç ödenmesi
• Fazla mesai, hafta tatili veya genel tatil ücretlerinin ödenmemesi
• SGK primlerinin eksik veya düşük ücret üzerinden bildirilmesi
• İşverenin işçinin onur ve namusuna dokunacak söz veya davranışları, psikolojik taciz ya da cinsel taciz
• Çalışma koşullarının uygulanmaması ve işin işçinin sağlığı için tehlikeli olması

İşveren hangi hallerde derhal feshedebilir?

İşverenin haklı fesih nedenleri arasında işçinin ihbar süresini altı hafta aşan hastalığı, işverene karşı doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışları, işyerinde hırsızlık veya sataşma, meslek sırlarını açıklama, izinsiz devamsızlık ve hatırlatılmasına rağmen görevlerini yapmamakta ısrar sayılabilir.

Devamsızlık için kanunun ölçüsü belirlidir: işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir nedene dayanmaksızın art arda iki iş günü, bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi haklı fesih nedenidir.

Haklı fesih için süre var mı?

Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan haklı fesih hakkı, karşı tarafın bu eylemi öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde ve her halde eylemin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (md. 26). İşçinin eylemden maddi çıkar sağladığı hallerde bir yıllık süre uygulanmaz. Bu süreler geçtikten sonra aynı olaya dayanılarak haklı fesih yapılamaz.

Ücretin ödenmemesi gibi süregelen ihlallerde altı iş günlük süre, ihlal devam ettiği sürece işlemez. Sağlık ve zorlayıcı nedenlerde ise bu hak düşürücü süre aranmaz.

Haklı feshin tazminat sonuçları nelerdir?

İşçi haklı nedenle feshederse, en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı alır; derhal fesih söz konusu olduğundan ihbar tazminatı doğmaz. İşçi koşullara göre işsizlik ödeneğinden de yararlanabilir.

İşveren ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (md. 25/II) nedeniyle feshederse işçi ne kıdem ne ihbar tazminatı alır. Buna karşılık sağlık (md. 25/I) veya zorlayıcı nedenlerle (md. 25/III) yapılan işveren feshinde kıdem tazminatı ödenir. Haklı fesihte de fesih bildiriminin yazılı ve gerekçeli olması, nedenin çıkış koduna doğru yansıtılması önemlidir. Haklı nedenin ispatlanamaması halinde fesih geçerli fesih veya geçersiz fesih olarak değerlendirilebilir.