Alt işveren (taşeron)

Alt işverenlik hangi işlerde kurulabilir?

İş Kanunu alt işverenliği iki durumla sınırlar. İlki yardımcı işlerdir: temizlik, güvenlik, yemek, servis gibi üretime doğrudan katılmayan ama işyerinin işleyişi için gerekli işler. İkincisi asıl işin bir bölümüdür; bu durumda işin işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektirmesi şarttır. Asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi istisnadır ve dar yorumlanır.

Alt işveren, iş aldığı işte yalnızca o işyerinde çalıştırdığı işçileri kullanmalı ve kendi işçileri üzerinde yönetim yetkisini fiilen kendisi kullanmalıdır. Asıl işverenin yöneticilerinin taşeron işçilere doğrudan talimat vermesi, ilişkinin gerçek bir alt işverenlik olmadığına işaret eder.

Muvazaalı alt işverenlik nedir, sonucu ne olur?

Gerçekte kurulmamış, işçilerin haklarını kısıtlamak ya da iş güvencesi ve toplu sözleşme hükümlerinden kaçmak için kurulmuş ilişki muvazaalı sayılır. Kanun bazı durumları açıkça muvazaa karinesi olarak kabul eder.

• Daha önce asıl işverenin işçisi olan kişiyle alt işverenlik ilişkisi kurulması
• Asıl işin uzmanlık gerektirmeyen bölümlerinin alt işverene verilmesi
• Alt işverenin asıl işverenin eski işçisi veya yöneticisi olması ve aynı işi sürdürmesi
• İşçilerin aynı işi yapmaya devam ederken yalnızca kağıt üzerinde başka şirkete geçirilmesi

Asıl işveren taşeron işçilere karşı neden sorumludur?

Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu'ndan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte (müteselsilen) sorumludur. Taşeron işçi ücretini, kıdem tazminatını, fazla mesai alacağını hem alt işverenden hem asıl işverenden talep edebilir.

Muvazaa tespit edilirse alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu durumda işçiler asıl işverenin kadrolu işçileriyle aynı haklara, varsa toplu iş sözleşmesine ve iş güvencesine kavuşur. SGK açısından da asıl işveren, alt işverenin prim borçlarından 5510 sayılı Kanun md. 12 uyarınca birlikte sorumludur.

Asıl işveren ne yapmalı?

Alt işverenlik ilişkisi yazılı sözleşmeyle kurulmalı, alt işveren SGK'ya ayrı işyeri olarak tescil ettirilmelidir. Asıl işveren, sorumluluğu nedeniyle taşeron işçilerin ücretlerinin ve primlerinin ödenip ödenmediğini düzenli olarak kontrol etmeli; bordroları, aylık prim ve hizmet belgelerini ve banka ödeme dökümlerini istemelidir.

İş sağlığı ve güvenliği açısından da koordinasyon yükümlülüğü vardır: aynı çalışma alanını paylaşan işverenler risk değerlendirmesi ve acil durum planlarında işbirliği yapmak zorundadır. Hakediş ödemelerinden işçi alacaklarına karşılık teminat kesilmesi uygulamada sık kullanılan bir korumadır.