Geçici iş ilişkisi

Geçici iş ilişkisi hangi yollarla kurulur?

Kanun iki ayrı geçici iş ilişkisi türü öngörür. İlki holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde çalıştırmadır. Bu yol, işçinin yazılı rızasının alınması şartıyla ve altı ayı geçmemek üzere kurulabilir; gerektiğinde en fazla iki kez yenilenebilir.

İkincisi, Türkiye İş Kurumu'ndan izin almış özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan geçici iş ilişkisidir. Bu durumda işçinin işvereni özel istihdam bürosudur; işçi ise geçici işverenin işyerinde ve onun talimatlarına göre çalışır. Bu model iş yükündeki geçici artışları karşılamak için düşünülmüş olup kalıcı iş gücü ihtiyacının bu yolla karşılanması kanunun amacına aykırıdır.

Özel istihdam bürosuyla hangi hallerde kurulabilir?

Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi yalnızca kanunda sayılan hallerde kurulabilir. Başlıcaları şunlardır:

• Gebelik, askerlik, ücretsiz izin gibi nedenlerle iş sözleşmesinin askıda kaldığı hallerde ve doğum sonrası kısmi çalışma hallerinde, askı süresince
• Mevsimlik tarım işlerinde ve ev hizmetlerinde
• İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işlerde
• İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil işlerde veya üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenlerde
• Öngörülemeyen nedenlerle olağan üretim kapasitesini aşan iş artışında
• Mevsimlik işler hariç, dönemsel olarak ortaya çıkan işlerde

Süre sınırları ve yasaklar nelerdir?

Askı hallerinde süre askı süresiyle sınırlıdır; mevsimlik tarım işleri ve ev hizmetlerinde süre sınırı yoktur. Diğer hallerde geçici işçi sağlama sözleşmesi en fazla dört ay için kurulabilir ve dönemsel iş artışları hariç toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki defa yenilenebilir. Süre dolduktan sonra aynı iş için altı ay geçmeden yeniden geçici işçi çalıştırılamaz.

Kanun bazı durumlarda geçici iş ilişkisini yasaklar: toplu işçi çıkarılan işyerlerinde sekiz ay süresince, kamu kurum ve kuruluşlarında ve yer altında maden çıkarılan işyerlerinde özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi kurulamaz; grev ve lokavt uygulanırken de geçici işçi çalıştırılamaz. İşveren, iş sözleşmesini feshettiği işçisini altı ay geçmeden geçici işçi olarak çalıştıramaz. Öngörülemeyen iş artışı nedeniyle çalıştırılan geçici işçi sayısı işyerindeki işçi sayısının dörtte birini geçemez; on ve daha az işçili işyerlerinde beş geçici işçiye kadar izin verilir.

Tarafların sorumlulukları nasıl paylaşılır?

Geçici işçinin ücretini ve SGK primlerini işvereni olan özel istihdam bürosu öder. Geçici işveren ise işçinin iş sağlığı ve güvenliğinden, gerekli eğitimlerin verilmesinden ve işyerindeki çalışma koşullarından sorumludur. Geçici işçi, geçici işverenin işyerindeki emsal işçilerin yararlandığı sosyal hizmetlerden (yemek, servis gibi) eşit şekilde yararlanmalıdır.

Öngörülemeyen iş artışı nedeniyle kurulan geçici iş ilişkisinde geçici işveren, bir aydan uzun çalışan geçici işçilerin ücretinin ödenip ödenmediğini her ay kontrol etmekle yükümlüdür; ödenmeyen ücret varsa büroya yapacağı ödemeden mahsup ederek işçilerin en çok üç aylık ücretini doğrudan işçinin banka hesabına yatırır. Bu yapıyı alt işverenlik ilişkisinden ayırmak önemlidir: alt işverende işçi alt işverenin yönetiminde çalışırken, geçici iş ilişkisinde talimatı geçici işveren verir.