İK ve bordro sözlüğü

Çalışanın yöneticisi, ekip arkadaşları, bağlı çalışanları ve kendisi tarafından aynı yetkinlikler üzerinden değerlendirildiği geri bildirim yöntemidir. Tek kaynaklı değerlendirmeye göre daha dengeli bir tablo sunar ve çoğunlukla gelişim planlaması için kullanılır.

4A, 4B ve 4C, 5510 sayılı Kanunun 4. maddesindeki üç zorunlu sigortalılık statüsüdür. 4A hizmet akdiyle çalışanları (eski SSK), 4B kendi adına bağımsız çalışanları (eski Bağ-Kur), 4C ise kamu idarelerinde kadrolu çalışan memurları (eski Emekli Sandığı) kapsar.

5510 sayılı Kanun md. 4 ve md. 53

6111 teşviki, kadınların, 18-29 yaş arası gençlerin ve mesleki belge sahiplerinin ilave istihdamında işveren SGK prim hissesinin tamamının İşsizlik Sigortası Fonu'ndan karşılandığı destektir. 6111 sayılı Kanunla 4447 sayılı Kanuna eklenen geçici 10. maddeye dayanır.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu geçici md. 10

7103 teşviki, 2018'de 7103 sayılı Kanunla 4447 sayılı Kanuna eklenen geçici 19. maddeye dayanan ilave istihdam desteğidir. Kayıtlı işsizlerin ilave istihdamında sigortalı ve işveren prim hisseleri, asgari ücret düzeyiyle sınırlı olarak Fon'dan karşılanıyordu; bildirimde 17103 ve 27103 kanun numaraları kullanıldı ve destek en geç Aralık 2022 dönemiyle sona erdi.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu geçici md. 19

Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. Kişisel veri işlemenin kanunda sayılan diğer hukuki sebepleri yoksa başvurulur; işe alım veya hizmet şartına bağlanmamalı ve kişi tarafından her zaman geri alınabilmelidir.

6698 sayılı KVKK md. 3 ve md. 5

Aday deneyimi, bir kişinin iş ilanını gördüğü andan işe alınma ya da reddedilme kararını öğrendiği ana kadar şirketle yaşadığı tüm temasların toplamıdır. İlan metni, başvuru formu, iletişim hızı, mülakatlar ve geri bildirim bu deneyimi oluşturur.

İş ilanlarını yayınlama, başvuruları toplama, adayları aşamalara göre izleme ve mülakat süreçlerini tek yerden yönetmeyi sağlayan yazılımdır. Aday verilerinin KVKK'ya uygun saklanması ve aynı kişinin tekrarlanan başvurularının birleştirilmesi de bu sistemlerin temel işlevleri arasındadır.

Bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin uzmanlık gerektiren bir bölümünde iş alan ve bu işte yalnızca o işyerinde çalıştırdığı işçileri kullanan gerçek veya tüzel kişidir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı yasal yükümlülüklerden birlikte sorumludur.

4857 sayılı İş Kanunu md. 2; Alt İşverenlik Yönetmeliği

Sigortalı kadının ya da sigortalı erkeğin sigortalı olmayan eşinin gebeliği ve doğumu nedeniyle sağlanan haklar bütünüdür. Doğum öncesi ve sonrası çalışılamayan süreler için geçici iş göremezlik ödeneği ve doğan her çocuk için emzirme ödeneği bu sigorta kolundan ödenir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 15, 16 ve 18

Sigortalıların ay içinde çalıştığı gün sayısını ve prime esas kazançlarını SGK'ya bildiren belgedir. Aylık bildirimler büyük ölçüde MUHSGK ile birleştirilmiştir; ek, iptal ve bazı özel belgeler e-Bildirge üzerinden APHB olarak verilmeye devam eder.

5510 sayılı Kanun md. 86

Ar-Ge ve teknopark gelir vergisi istisnası, Ar-Ge merkezlerinde, tasarım merkezlerinde ve teknoloji geliştirme bölgelerinde çalışan Ar-Ge, tasarım ve destek personelinin ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin belirli bir kısmının terkin edilmesini sağlayan teşviktir. Ücretler ayrıca belirli sınıra kadar damga vergisinden istisnadır.

5746 sayılı Kanun md. 3; 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu geçici md. 2

Günlük çalışma süresinin ortasında, işin gereğine göre verilen ve çalışma süresinden sayılmayan moladır. En az süre dört saate kadar işlerde 15 dakika, dört ile yedi buçuk saat arası işlerde yarım saat, yedi buçuk saati aşan işlerde bir saattir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 68

Ücretlinin medeni durumuna ve çocuk sayısına göre hesaplanıp gelir vergisinden mahsup edilen indirimdi. 1 Ocak 2022 itibarıyla 7349 sayılı Kanun ile kaldırıldı ve yerini asgari ücret istisnasına bıraktı; yalnızca geçmiş dönem bordrolarında görülür.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 32 (mülga)

Asgari işçilik, bir işin yapılabilmesi için gereken en az işçilik tutarının SGK tarafından tespit edilmesidir. İhale konusu işler, özel bina inşaatları ve benzeri işlerde bildirilen işçilik bu tutarın altında kalırsa aradaki fark üzerinden prim tahakkuk ettirilir.

5510 sayılı Kanun md. 85

İşçilere normal bir çalışma günü karşılığı ödenen ve gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını karşılamaya yetecek en düşük ücrettir. Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından en geç iki yılda bir belirlenir; uygulamada her yıl güncellenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 39

Ücretin asgari ücrete isabet eden kısmının gelir vergisi ve damga vergisinden istisna tutulmasıdır. 2022'den beri tüm ücretlilere uygulanır; vergi brüt ücret üzerinden hesaplanır, ardından asgari ücrete isabet eden vergi tutarı hesaplanan vergiden düşülür.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 23/18

Asgari Ücret Tespit Komisyonu, işçi, işveren ve hükümet temsilcilerinden oluşan ve asgari ücreti belirleyen kuruldur. Kararları kesindir ve Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer.

4857 sayılı İş Kanunu md. 39; Asgari Ücret Yönetmeliği

Muvazzaf askerlik görevi için iş sözleşmesini sona erdiren işçinin, en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı alarak işten ayrılmasıdır. İşçi ihbar süresi beklemeden ayrılabilir; askerlik dönüşü iki ay içinde başvurursa eski işyerine öncelikle alınma hakkı vardır.

1475 sayılı İş Kanunu md. 14; 4857 sayılı İş Kanunu md. 31

Çalışana, hak ettiği ücretin vadesinden önce yapılan ödemedir. Avans tutarı sonraki bir veya birkaç bordroda ücretten mahsup edilir; tutar sınırı, taksit sayısı ve onay akışı genellikle şirket içi politikayla belirlenir.

Veri sorumlusunun kişisel verileri toplarken ilgili kişiye kimliğini, verilerin hangi amaçla işleneceğini, kimlere aktarılabileceğini, toplama yöntemini, hukuki sebebini ve kişinin haklarını bildirdiği metindir. Aydınlatma rızadan bağımsız bir yükümlülüktür ve her veri işleme faaliyetinde yerine getirilmelidir.

6698 sayılı KVKK md. 10

Ayni yardım, işverenin çalışana para yerine mal ya da hizmet olarak sağladığı menfaattir. Gıda kolisi, yakacak, giyim, konut, servis ve yemek gibi yardımlar bu kapsamdadır; vergi ve SGK karşısındaki durumları yardımın türüne göre değişir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 23 ve md. 61; 5510 sayılı Kanun md. 80

Eşi doğum yapan işçiye verilen ücretli mazeret iznidir. Süresi İş Kanunu'nda gün olarak belirlenmiştir ve yıllık izinden düşülmez. İzin süresince ücret tam olarak ödenir; kamu görevlileri için ayrı mevzuat hükümleri uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu ek md. 2

Banka promosyonu, işverenin çalışan maaşlarını belirli bir bankadan ödemeyi taahhüt etmesi karşılığında bankanın ödediği tutardır. Promosyonun çalışanlara dağıtılıp dağıtılmayacağı, sözleşme ve işyeri uygulamasına göre belirlenir; vergi durumu ödemenin kimin hesabından yapıldığına bağlıdır.

Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak yapılan iş sözleşmesidir. Esaslı bir neden olmadan birden fazla üst üste yapılırsa başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 11

Bitiş tarihi belirlenmeden yapılan ve İş Kanunu'na göre esas kabul edilen iş sözleşmesi türüdür. Taraflardan biri ihbar sürelerine uyarak ya da haklı bir nedene dayanarak feshedene kadar devam eder; iş güvencesi hükümleri yalnızca bu sözleşme türünde uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 11

45 yaşını doldurmamış çalışanların işverence bireysel emeklilik sistemine otomatik olarak dahil edilmesidir. Katkı payı prime esas kazancın %3'üdür ve bordrodan kesilir; çalışan sisteme dahil olduktan sonra iki ay içinde cayma hakkını kullanarak ayrılabilir.

4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ek md. 2

Bir dönemde çalışanlara ödenecek ücretin brüt tutarını, kesintileri, işveren yüklerini ve net ödemeyi gösteren belgedir. İşverenler ücret bordrosu tutmak ve saklamak zorundadır; bordro aynı zamanda vergi ve SGK bildirimlerinin dayanağıdır.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 238

Bordro kapanışı, bir dönemin puantaj, ek ödeme ve kesinti verilerinin kesinleştirilip bordronun hesaplandığı, kontrol edilip onaylandığı ve değişikliğe kapatıldığı aşamadır. Kapanıştan sonra ödeme, beyanname ve muhasebe işlemleri bu kesinleşmiş veriye göre yapılır.

Bordro outsource, bordro hesaplama, SGK ve vergi bildirimleri gibi işlerin şirket içinde yapılmak yerine bir mali müşavirlik ya da bordro hizmet firmasına devredilmesidir. Veri girişi ve onaylar çoğunlukla şirkette kalır, hesaplama ve beyan hizmet sağlayıcıda yapılır.

İşe iade davasını kazanan işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için ödenen en çok dört aylık ücret ve diğer haklardır. İşçi işe başlatılsa da başlatılmasa da ödenir; işe başlatılırsa daha önce ödenen kıdem ve ihbar tazminatı bu tutardan mahsup edilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 21

Çalışanın vergi ve sigorta kesintileri yapılmadan önceki toplam ücretidir. SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi brüt ücret üzerinden hesaplanır; iş sözleşmesinde ücretin brüt mü net mi olduğunun açıkça yazılması önerilir.

Brütten nete hesaplama, çalışanın brüt ücretinden SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi düşülerek eline geçecek net ücretin bulunmasıdır. Gelir vergisi kümülatif matraha göre hesaplandığı için aynı brüt ücretin neti yıl içinde değişebilir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 23/18, 103; 5510 sayılı Kanun md. 81, 82; 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu

İş sözleşmesinde, taraflardan birinin sözleşmeye aykırı davranması halinde karşı tarafa önceden belirlenmiş bir tutar ödemesini öngören hükümdür. İş hukukunda yalnızca işçi aleyhine konulan cezai şart geçersizdir; hâkim fahiş bulduğu cezayı indirebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 179-182 ve md. 420

İşçinin, yazılı sözleşmeyle kendisine iş ihtiyacı ortaya çıktığında çağrılması üzerine iş görmeyi üstlendiği kısmi süreli çalışma türüdür. Sözleşmede çalışma süresi belirlenmemişse haftalık 20 saat kararlaştırılmış sayılır ve işçi çağrılmasa da bu süre için ücrete hak kazanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 14

Çalışanın işine, ekibine ve kuruma duygusal ve zihinsel olarak ne kadar bağlı olduğunu anlatan kavramdır. Genellikle düzenli anketler, tavsiye etme skoru ve işten ayrılma oranlarıyla izlenir; yüksek bağlılık verimlilik ve çalışanı elde tutma ile ilişkilendirilir.

Çalışan deneyimi, bir kişinin şirketle ilk temasından ayrılışına kadar geçen süreçte yaşadığı tüm etkileşimlerin ve bu etkileşimlerden edindiği izlenimlerin toplamıdır. İşe alım, işe alışma, günlük çalışma araçları, yönetici ilişkisi, gelişim ve ayrılış bu deneyimin parçalarıdır.

Çalışan refahı, çalışanların fiziksel, ruhsal, finansal ve sosyal açıdan iyi olma halini destekleyen politika ve uygulamaların bütünüdür. Sağlıklı çalışma koşulları, dengeli iş yükü, psikolojik destek ve finansal güvence bu yaklaşımın temel unsurlarıdır.

Çalışan self servis, çalışanların izin talebi, bordro görüntüleme, belge indirme ve kişisel bilgi güncelleme gibi işlemleri İK'ya başvurmadan kendilerinin yapabildiği dijital uygulamadır. Talepler tanımlı onay akışlarından geçer ve sonuçlar doğrudan ilgili kayıtlara işlenir.

İş sözleşmesi sona eren işçiye işverenin vermek zorunda olduğu, işin türünü ve çalışma süresini gösteren belgedir. İşçi isterse belgeye davranış ve çalışmasının nasıl olduğu da yazılır. Belgenin zamanında verilmemesi veya gerçeğe aykırı düzenlenmesi işverene tazminat sorumluluğu doğurur.

4857 sayılı İş Kanunu md. 28

İşverenin iş sözleşmesi, personel yönetmeliği veya işyeri uygulamasıyla oluşmuş çalışma koşullarını işçi aleyhine önemli ölçüde değiştirmesidir. Değişiklik yazılı bildirilmeli ve işçi altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmelidir; kabul etmeyen işçiyi değişiklik bağlamaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 22

Çıkış görüşmesi, işten ayrılan çalışanla ayrılış nedenlerini, şirketteki deneyimini ve iyileştirme önerilerini konuşmak için yapılan yapılandırılmış görüşmedir. Amaç, bireysel ayrılışlardan şirket genelinde tekrar eden sorunları ortaya çıkarmaktır.

Çocuk yardımı, işverenin çalışanın çocukları için ücrete ek olarak yaptığı ödemedir. Özel sektörde zorunlu değildir; ödenirse belirli tutara kadar olan kısmı gelir vergisinden ve SGK priminden istisna tutulur, aşan kısım ücret gibi vergilendirilir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 25/1-4; 5510 sayılı Kanun md. 80

Ücret ödemelerinde brüt ücret üzerinden binde 7,59 oranında kesilen vergidir. Ücretin asgari ücrete isabet eden kısmı damga vergisinden istisnadır; kesilen vergi her ay MUHSGK ile beyan edilip ödenir.

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu

Demirbaş takibi, şirketin çalışanlara verdiği bilgisayar, telefon, araç, kart ve benzeri varlıkların kime, ne zaman ve hangi durumda teslim edildiğinin kayıt altında tutulmasıdır. Teslim, iade, arıza ve kayıp süreçleri zimmet belgesiyle belgelenir.

İş sözleşmesine konulabilen ve tarafların birbirini tanımasını amaçlayan süredir. En çok iki ay olabilir, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir; bu sürede taraflar sözleşmeyi bildirim süresi olmadan ve tazminatsız feshedebilir. Çalışılan günlerin ücreti ve diğer hakları ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 15

Haftalık 45 saatlik çalışma süresinin günlere farklı dağıtılması ve ortalamanın belirli bir dönemde tutturulmasıdır. Denkleştirme süresi iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört aydır; günlük çalışma 11 saati aşamaz ve haftalık ortalamayı aşmayan çalışma fazla mesai sayılmaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 63

Belirli bir dönemde planlanan iş günlerine göre izinsiz veya plansız olarak çalışılmayan günlerin yüzdesidir. Devamsızlık gün sayısı planlanan iş günü sayısına bölünerek hesaplanır; ekip ve dönem bazında izlenmesi iş yükü ve bağlılık sorunlarının erken fark edilmesine yardımcı olur.

Çalışanın hak ettiği yıllık ücretli iznin, ilgili hizmet yılında kullanılmayarak sonraki döneme aktarılan kısmıdır. Kanuni yıllık izin hakkından vazgeçilemediği için kullanılmayan yasal izin silinemez; iş sözleşmesi sona erdiğinde kalan izinlerin ücreti ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 53 ve md. 59; Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği

Dijital özlük dosyası (e-özlük), çalışanın kimlik bilgileri, iş sözleşmesi, eğitim belgeleri, sağlık raporları ve diğer özlük evrakının elektronik ortamda tek bir dosyada tutulmasıdır. Belgelerin erişimi, saklama süresi ve imha süreçleri yazılım üzerinden yönetilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 75; 6698 sayılı KVKK

İşçinin iş sözleşmesine, personel yönetmeliğine veya işyeri kurallarına aykırı davranışı karşılığında işverenin uyguladığı yaptırımdır. Uyarı, kınama, ücret kesme ve fesih başlıca türleridir. Cezalar önceden yazılı kurallara dayanmalı, savunma alınarak ve orantılı biçimde verilmelidir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 38

Kadın işçinin doğumdan önce ve sonra çalıştırılamadığı izin süresidir. Süre kanunda hafta olarak belirlenmiştir, çoğul gebelikte uzar ve sağlık durumu uygunsa doğum öncesi sürenin bir kısmı doğum sonrasına aktarılabilir. Bu dönemde SGK analık hali için geçici iş göremezlik ödeneği öder.

4857 sayılı İş Kanunu md. 74

Doğum veya evlat edinme sonrasında analık izni ya da ücretsiz izin bitince, ebeveynlerden birinin çocuk mecburi ilköğretim çağına gelene kadar kısmi süreli çalışma talep etme hakkıdır. İşveren talebi kural olarak bir ay içinde karşılar; ücret ve diğer haklar çalışılan süreyle orantılı ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 13; Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik

E-Bildirge, işverenlerin SGK'ya yapmakla yükümlü olduğu işe giriş, işten ayrılış, aylık prim ve hizmet ve benzeri bildirimleri internet üzerinden verdiği SGK sistemidir. Teşvik tanımlama, rapor onayı ve ek ya da iptal belge işlemleri de bu sistem üzerinden yürütülür.

5510 sayılı Kanun md. 8, 9 ve 86

İşçiye her ücret ödemesinde verilmesi gereken ücret hesap pusulasının elektronik ortamda hazırlanıp iletilmesidir. Pusulada ödemenin günü ve dönemi, fazla mesai gibi ek ödemeler ile vergi, prim, avans ve icra gibi kesintiler ayrı ayrı gösterilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 37

Eğitim ihtiyaç analizi, çalışanların mevcut bilgi ve becerileri ile işin ve şirket hedeflerinin gerektirdiği yetkinlikler arasındaki farkın sistematik olarak belirlenmesidir. Analizin sonucu, hangi eğitimin kime, ne zaman ve hangi öncelikle verileceğini gösteren eğitim planıdır.

Sigortalının bir ay içinde 30 günden az çalıştığı ya da ücret almadığı günlerin SGK'ya bildirilmesidir. Rapor, ücretsiz izin, devamsızlık veya kısmi süreli çalışma gibi her neden için ayrı bir eksik gün kodu kullanılır ve neden gerektiğinde belgelenir.

Elektronik imza, elektronik bir veriye eklenen ya da onunla mantıksal bağlantısı bulunan ve imzalayanın kimliğini doğrulamaya yarayan veridir. Yetkili sağlayıcıdan alınan nitelikli sertifikayla oluşturulan güvenli elektronik imza, elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğurur.

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu md. 4 ve 5

Emeklilik, sigortalının kanunda öngörülen yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarını tamamlayarak SGK'dan yaşlılık aylığı almaya hak kazanmasıdır. Şartlar ilk işe giriş tarihine ve sigortalılık statüsüne göre değişir.

5510 sayılı Kanun md. 28 ve geçici maddeleri; 7438 sayılı Kanun

İşçinin yaşlılık aylığı almak için ya da yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayarak iş sözleşmesini kendi isteğiyle sona erdirmesidir. En az bir yıllık kıdemi olan işçiye bu durumda kıdem tazminatı ödenir; ihbar tazminatı ödenmez.

1475 sayılı İş Kanunu md. 14

Enflasyon farkı, ücretlerin belirli bir dönemdeki enflasyon oranına göre artırılması ya da önceden yapılan zammın gerçekleşen enflasyonun altında kalması halinde aradaki farkın ödenmesidir. Toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ya da işveren politikasıyla belirlenir.

Elli veya daha fazla işçi çalıştıran işverenlerin, işçi sayısının özel sektörde yüzde üçü, kamuda yüzde dördü oranında engelli işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırma yükümlülüğüdür. Yükümlülüğe uymayan işverene her eksik engelli ve her ay için idari para cezası uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 30 ve md. 101

Engellilik oranı en az %40 olan çalışanların ücret gelirinin vergi matrahından her ay düşülen indirimdir. Birinci derece %80 ve üzerini, ikinci derece %60 ile %79 arasını, üçüncü derece %40 ile %59 arasını kapsar; bakmakla yükümlü olunan engelli kişiler için de uygulanır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 31

eNPS (çalışan net tavsiye skoru), çalışanların şirketi çalışılacak bir yer olarak ne ölçüde tavsiye ettiğini tek bir soruyla ölçen göstergedir. Skor, tavsiye edenlerin yüzdesinden kötüleyenlerin yüzdesi çıkarılarak hesaplanır ve -100 ile +100 arasında değişir.

Çalışma süresinin, saatlerinin veya yerinin standart tam gün ve işyerinde çalışma modelinden farklı düzenlendiği çalışma biçimlerinin genel adıdır. Kısmi süreli çalışma, çağrı üzerine çalışma, denkleştirme, uzaktan ve hibrit çalışma bu kapsamda yer alır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 13, 14 ve 63

Esnek yan haklar, çalışana belirli bir yan hak bütçesi tanınarak bu bütçeyi şirketin sunduğu seçenekler arasından kendi ihtiyacına göre dağıtmasına imkân veren uygulamadır. Özel sağlık sigortası, yemek, ulaşım, eğitim ve bireysel emeklilik katkısı tipik seçeneklerdir.

İşverenin, iş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, din ve benzeri nedenlerle ayrım yapamaması ve eşit durumdaki işçilere haklı bir neden olmadan farklı işlem uygulayamamasıdır. İlkeye aykırılıkta işçi dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı ve yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 5

Çocuk evlat edinen işçiye verilen izinlerdir. Her işçiye evlat edinme halinde 3 gün ücretli mazeret izni verilir; üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine ya da tek başına evlat edinene ise çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta analık izni kullandırılır.

4857 sayılı İş Kanunu ek md. 2 ve md. 74

İşçinin evlenmesi halinde verilen 3 günlük ücretli izindir. İzin yıllık izinden düşülmez, ücret tam ödenir ve SGK'ya eksik gün bildirilmez. Toplu iş sözleşmesi veya şirket politikasıyla daha uzun süre verilebilir, ancak 3 günden az verilemez.

4857 sayılı İş Kanunu ek md. 2

Kadın işçinin, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle iş sözleşmesini sona erdirmesidir. En az bir yıllık kıdemi olan kadın işçiye bu durumda kıdem tazminatı ödenir; ayrılış istifa gibi değerlendirilmez. Bu hak erkek işçilere tanınmamıştır.

1475 sayılı İş Kanunu md. 14

Fark bordrosu, kapanmış bir dönemin bordrosunda eksik ya da fazla hesaplanan tutarların sonradan hesaplanıp ödenmesi veya geri alınması için düzenlenen ek bordrodur. Toplu iş sözleşmesi farkları, geriye dönük zamlar ve hatalı hesaplamaların düzeltilmesinde kullanılır.

İşçiye fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yaptırılabilmesi için alınması gereken yazılı onaydır. Onay yılbaşında bir kez alınır ve özlük dosyasında saklanır; işçi otuz gün önceden yazılı bildirimde bulunarak onayını geri alabilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 41; Fazla Çalışma Yönetmeliği md. 9

Haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Her saati için normal saat ücretinin %50 fazlası ödenir ya da çalışanın tercihiyle her saate karşılık bir buçuk saat serbest zaman verilir. Yıllık üst sınır 270 saattir ve çalışanın yazılı onayı gerekir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 41

Haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, sözleşmedeki süreyi aşan ancak 45 saati geçmeyen çalışmadır. Her saati için normal saat ücretinin %25 fazlası ödenir veya çalışanın tercihiyle bir saat on beş dakika serbest zaman verilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 41

İş sözleşmesini sona erdirmek isteyen tarafın bu iradesini karşı tarafa bildirdiği beyandır. İşverenin feshi yazılı yapılmalı ve geçerli fesihte fesih nedeni açık ve kesin biçimde gösterilmelidir. Bildirim karşı tarafa ulaştığı anda hüküm doğurur ve tek taraflı olarak geri alınamaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 17 ve md. 19

En geç saat 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla 11 saat olan dönemdeki çalışmadır. Gece çalışması yedi buçuk saati geçemez; vardiyalı işlerde gece çalışan ekipler kural olarak bir haftadan sonra gündüz vardiyasına alınarak nöbetleşe çalıştırılır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 69

İşçinin işe, ilan edilmiş başlama saatinden sonra gelmesidir. Geç kalınan süre için ücret kesilebilir; ancak bu kesinti ceza değil, çalışılmayan sürenin karşılığıdır. Sürekli ve uyarıya rağmen tekrarlanan geç kalmalar disiplin cezasına ve geçerli fesih nedenine dönüşebilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 18, md. 25 ve md. 38

İş güvencesi kapsamındaki işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin, işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan bir nedenle işverence feshedilmesidir. Geçerli neden yazılı ve açık olarak bildirilmeli, ispat yükü işverende olmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 18, 19 ve 20

Geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ya da analık nedeniyle çalışamayan sigortalıya istirahat süresince SGK tarafından ödenen günlük ödenektir. Halk arasında rapor parası olarak bilinir.

5510 sayılı Kanun md. 18

İşçinin, işverenine bağlı kalarak geçici bir süre başka bir işverenin yanında çalıştırılmasıdır. Holding veya aynı şirketler topluluğu içinde işçinin yazılı rızasıyla ya da izinli özel istihdam bürosu aracılığıyla kanunda sayılan sınırlı hallerde kurulabilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 7

Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarı üzerinden alınan vergidir. Ücret geliri bu gelir unsurlarından biridir ve işveren tarafından kaynakta kesilerek ödenir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 1, 61, 94 ve 103

Ücret gelirine uygulanan artan oranlı vergi tarifesindeki her bir gelir aralığıdır. Oranlar %15, %20, %27, %35 ve %40 olarak uygulanır; dilim tutarları her yıl güncellenir ve çalışanın hangi dilimde olduğu kümülatif vergi matrahına göre belirlenir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 103

Gelir vergisi matrahı, ücretten gelir vergisi hesaplanırken tarifenin uygulandığı tutardır. Brüt ücretten SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı ve kanunda sayılan diğer indirimler düşülerek bulunur.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 31 ve 63

Gelir vergisi stopajı, ödemeyi yapan kişi ya da kurumun, ödeme sırasında karşı tarafın gelir vergisini kesip onun adına vergi dairesine yatırmasıdır. Ücretlerde işveren, ücretin gelir vergisini bordroda keserek muhtasar beyanname ile öder.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 94 ve 98

Genel sağlık sigortası (GSS), Türkiye'de ikamet eden kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmasını sağlayan ve SGK tarafından yürütülen zorunlu sigortadır. Çalışanlarda GSS primi, işçi ve işveren payı olarak SGK primlerinin içinde ödenir.

5510 sayılı Kanun md. 60, 67 ve 81

Kıdem tazminatı hesabında esas alınan, çıplak ücrete düzenli olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatlerin eklenmesiyle bulunan ücrettir. Yemek, yol, düzenli ikramiye ve benzeri ödemeler dahil edilir; arızi ve süreklilik göstermeyen ödemeler dahil edilmez.

1475 sayılı İş Kanunu md. 14

İşçinin iş ilişkisi sırasında öğrendiği ticari sırları, müşteri bilgilerini, teknik bilgileri ve diğer gizli bilgileri açıklamamayı ve kendi yararına kullanmamayı üstlendiği sözleşme veya sözleşme hükmüdür. Sır saklama borcu kanundan da doğar; sözleşme bu borcun kapsamını netleştirir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 396; 4857 sayılı İş Kanunu md. 25/II-e

Günlük ücret, bir işçinin bir günlük çalışması karşılığında hak ettiği ücrettir. Aylık ücretle çalışanlarda aylık ücretin 30'a bölünmesiyle bulunur; yevmiyeli çalışanlarda ise doğrudan sözleşmede kararlaştırılan tutardır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 46, 47 ve 49; 5510 sayılı Kanun md. 80

Çalışana, tatilden önceki iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla yedi günlük zaman dilimi içinde verilen en az 24 saat kesintisiz dinlenmedir. Hafta tatili ücretlidir; çalışan o gün çalışmasa da bir günlük ücreti ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 46

İşçinin, yedi günlük dönem içinde kendisine verilmesi gereken hafta tatili gününde çalıştırılmasıdır. Yargıtay uygulamasına göre bu çalışma için, hafta tatili ücretine ek olarak çalışılan her gün için bir buçuk günlük ücret ödenir. Başka bir gün tatil verilirse ek ödeme doğmaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 46 ve md. 41

Bir işçinin bir hafta içinde çalıştırılabileceği yasal süredir. Genel kural olarak en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür. Günlük çalışma hiçbir durumda 11 saati aşamaz; bazı işlerde ve işçi gruplarında daha kısa süreler uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 63

İş sözleşmesinin sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller veya zorlayıcı sebepler nedeniyle bildirim süresi beklenmeden derhal sona erdirilmesidir. Ahlak ve iyi niyet nedenine dayanan fesih, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her halde olaydan itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 24, 25 ve 26

Harcırah, işveren adına iş seyahatine çıkan çalışana yol, konaklama ve gündelik masraflarını karşılamak için yapılan ödemedir. Gerçek masrafa dayanan yol giderleri ücret sayılmaz; gündeliklerin belirli tutara kadar olan kısmı gelir vergisinden istisnadır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 24 ve 27; 5510 sayılı Kanun md. 80

Çalışanın hastalığı nedeniyle hekim raporuyla işe gelemediği dönemdir. Raporlu günlerde işveren kanunen ücret ödemek zorunda değildir; şartları sağlayan çalışana SGK, hastalık halinde raporun üçüncü gününden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği öder. Rapor süreleri yıllık izinden düşülmez.

5510 sayılı Kanun md. 18; 4857 sayılı İş Kanunu md. 25/I ve md. 55

Asıl işin başlamasından önce yapılması gereken hazırlık, iş bittikten sonraki tamamlama ve makine, alet ve işyerinin temizlenmesi gibi işlerdir. Bu işlerde çalışacak işçilerin günlük çalışma süreleri ve ücretlendirmeleri yönetmelikle düzenlenmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 70; Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği md. 5, 12 ve 15

Şartları sağlayan özel sektör işverenlerinin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası işveren hissesinin bir kısmının Hazine tarafından karşılanmasıdır. Uzun süre 5 puan olarak uygulandığı için 5 puan indirimi diye bilinir; SGK'ya borcun olmaması ve bildirgelerin süresinde verilmesi gibi koşullara bağlıdır.

5510 sayılı Kanun md. 81/ı

Headcount, belirli bir tarihte kurumda çalışan kişi sayısıdır. FTE (tam zamanlı eşdeğer) ise kısmi süreli çalışanları çalışma süreleri oranında hesaba katar; örneğin haftada 22,5 saat çalışan biri 0,5 FTE sayılır. Kadro planlamasında iki ölçü birlikte kullanılır.

Çalışanın haftanın bir bölümünde işyerinde, kalan bölümünde evden veya işyeri dışında uzaktan çalıştığı modeldir. Hukuken uzaktan çalışmanın bir türü kabul edilir; bu nedenle yazılı uzaktan çalışma sözleşmesi ve Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'ndeki kurallar uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 14; Uzaktan Çalışma Yönetmeliği

Hizmet dökümü, bir sigortalının SGK'ya bildirilmiş tüm çalışma sürelerini, işyerlerini, prim gün sayılarını ve prime esas kazançlarını dönem dönem gösteren belgedir. e-Devlet üzerinden barkodlu olarak alınabilir.

5510 sayılı Kanun md. 86

SGK'ya hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin ya da kazançların tespiti için işçinin işverene karşı açtığı davadır. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; SGK davaya dahil edilir ve tespit edilen süreler sigortalılık kaydına işlenir.

5510 sayılı Kanun md. 86

İşçinin, işverenden olan alacaklarının ödendiğini veya bu alacaklardan vazgeçtiğini gösteren yazılı belgedir. Geçerli olması için iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacak türü ve miktarının açıkça yazılması ve ödemenin banka aracılığıyla tam olarak yapılması gerekir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 420

İcra dairesinin haciz yazısı üzerine işverenin çalışanın ücretinden kesinti yaparak icra dairesine ödemesidir. Uygulamada ücretin dörtte biri kesilir; nafaka borçları önceliklidir ve birden fazla dosya varsa kesintiler geliş sırasına göre uygulanır.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md. 83

İç iletişim, şirket içinde yönetim ile çalışanlar ve çalışanların kendi aralarında bilgi, karar ve geri bildirimin planlı şekilde paylaşılmasıdır. Duyurular, toplantılar, iç yayınlar ve çalışan geri bildirim kanalları iç iletişimin araçlarıdır.

İşverenin, kanunda öngörülmeyen durumlarda kendi takdiriyle çalışanlarına verdiği ücretli izindir. Olağanüstü hava koşulları, işyerindeki teknik arızalar, bayram öncesi arife günleri veya şirket etkinlikleri gibi durumlarda uygulanır; yıllık izinden düşülmez.

Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın diğer tarafa önceden bildirimde bulunması gereken süredir. Kıdemi altı aydan az olana 2 hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arası olana 4 hafta, bir buçuk ile üç yıl arası olana 6 hafta, üç yıldan fazla olana 8 haftadır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 17

Bildirim süresine uymadan iş sözleşmesini fesheden tarafın, karşı tarafa ihbar süresine ait ücret tutarında ödediği tazminattır. İşveren bu tutarı peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirebilir; tazminat giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır ve gelir vergisi ile damga vergisine tabidir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 17

Bir tarafın karşı tarafa bir borcu yerine getirmesini, bir davranışa son vermesini veya bir hakkını kullandığını resmi ve ispatlanabilir biçimde bildirdiği yazılı uyarıdır. Genellikle noter aracılığıyla gönderilir; iş hukukunda temerrüt, devamsızlık ve fesih bildirimlerinde delil olarak önem taşır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 117; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 18

İK analitiği, işe alım, devir hızı, performans, ücret ve devamsızlık gibi insan kaynakları verilerinin toplanıp analiz edilerek iş kararlarına dönüştürülmesidir. Tanımlayıcı raporlardan tahmin modellerine kadar farklı olgunluk düzeylerinde uygulanır.

İK yazılımı (HRIS), çalışan bilgileri, organizasyon yapısı, izin, puantaj, bordro, performans ve işe alım gibi insan kaynakları süreçlerinin tek bir veri tabanında yönetildiği yazılımdır. Çalışan self servis ve yönetici onay ekranları da çoğunlukla bu sistemin parçasıdır.

İkramiye, işçiye aylık ücretinin dışında belirli dönemlerde ya da belirli olaylar nedeniyle yapılan ek ödemedir. Toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ya da işyeri uygulamasıyla belirlenir ve vergi ile SGK açısından ücret gibi değerlendirilir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 61; 5510 sayılı Kanun md. 80

İnsan kaynakları yönetimi, bir kurumun çalışanlarını işe alma, geliştirme, ücretlendirme, değerlendirme ve elde tutma süreçlerini şirket hedefleriyle uyumlu şekilde planlayan ve yürüten yönetim alanıdır. Yasal uyum, bordro ve çalışan ilişkileri de bu alanın parçasıdır.

İşyerlerinde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için alınan önlemlerin bütünüdür. İşveren risk değerlendirmesi yapmak, çalışanlara eğitim vermek, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti sağlamak ve ilgili kayıtları tutmakla yükümlüdür.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

İşverenin, çalışanlarına işe başlamadan önce ve belirli aralıklarla tekrar ederek verdiği iş sağlığı ve güvenliği eğitimidir. Eğitim süresi işyerinin tehlike sınıfına göre en az 8, 12 veya 16 saattir; eğitim çalışma süresinden sayılır ve maliyeti çalışana yansıtılamaz.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 17; Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik

İşçinin iş sözleşmesini kendi iradesiyle sona erdirmesidir. Belirsiz süreli sözleşmede istifa eden işçi kıdemine göre ihbar süresine uymalıdır. Haklı bir neden veya kanunda sayılan özel bir durum yoksa istifa eden işçi kıdem tazminatı ve işsizlik ödeneği alamaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 17 ve md. 24; 1475 sayılı İş Kanunu md. 14

İş sözleşmesinin bildirimli feshinde, ihbar süresi boyunca işverenin işçiye yeni bir iş bulması için verdiği ücretli izindir. Günde en az iki saattir; işçi isterse bu süreleri birleştirerek ayrılacağı günden önce toplu kullanabilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 27

İş değerleme, bir kurumdaki pozisyonların birbirine göre göreli değerinin, işin gerektirdiği bilgi, sorumluluk, problem çözme ve çalışma koşulları gibi faktörlere göre sistematik olarak belirlenmesidir. Kişiyi değil pozisyonu değerlendirir ve ücret yapısının temelini oluşturur.

İşçinin, ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmediğinde iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınma hakkıdır. Bu durum grev sayılmaz; işveren bu nedenle işçinin sözleşmesini feshedemez ve yerine yeni işçi alamaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 34; 6331 sayılı İSG Kanunu md. 13

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapma yetki belgesine sahip mühendis, mimar veya teknik elemandır. İşveren, işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip uzmanı görevlendirmek veya ortak sağlık ve güvenlik biriminden hizmet almak zorundadır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 6 ve md. 8; İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik

İş ilanı, açık bir pozisyon için adaylara görevi, beklentileri, çalışma koşullarını ve başvuru yöntemini duyuran metindir. İyi bir ilan uygun adayları çekerken uygun olmayanların başvurmamasını da sağlar ve ayrımcılık içermemelidir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 5; 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu md. 6

İş kazası, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle ya da kanunda sayılan diğer durumlarda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır.

5510 sayılı Kanun md. 13; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 14

Bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle bağlı değildir; ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur.

4857 sayılı İş Kanunu md. 8; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 393

İş tanımı, bir pozisyonun amacını, görev ve sorumluluklarını, raporlama ilişkilerini, yetkilerini ve gerektirdiği nitelikleri yazılı olarak tanımlayan belgedir. İşe alım, performans değerlendirme, iş değerleme ve eğitim planlamasının temel girdisidir.

İşçinin ücret, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti gibi alacaklarını dava yoluyla talep edebileceği yasal süredir. Bu alacakların büyük kısmı beş yıllık zamanaşımına tabidir; süre geçtikten sonra işveren zamanaşımı savunmasında bulunursa alacak dava yoluyla alınamaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 32 ve ek md. 3; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 146 ve 147

İşe alım süreci, açık bir pozisyonun ihtiyacının belirlenmesinden adayın işe başlamasına kadar geçen aday bulma, değerlendirme, seçme ve teklif adımlarının bütünüdür. Sürecin sonunda yasal bildirimler yapılır ve işe alışma başlar.

İşverenin sigortalı olarak çalıştıracağı kişiyi işe başlatmadan önce SGK'ya bildirdiği belgedir. İnşaat, balıkçılık ve tarım gibi bazı işlerde bildirim en geç çalışmaya başlanan gün yapılabilir; süresinde yapılmayan bildirim idari para cezasına yol açar.

5510 sayılı Kanun md. 8

İş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli bir neden gösterilmeden yapılan feshe itiraz ederek işine dönmeyi talep etmesidir. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı ay kıdemi olan, belirsiz süreli sözleşmeli işçiler yararlanır; fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 18 ve 20

İşgücü planlaması, şirketin gelecekteki hedeflerine ulaşmak için hangi pozisyonlarda, hangi yetkinliklerde ve ne kadar çalışana ihtiyaç duyacağını öngörüp mevcut durumla karşılaştırarak işe alım, gelişim ve yeniden yapılanma kararlarını planlamaktır.

İşsizlik ödeneği, iş sözleşmesi kendi istek ve kusuru dışında sona eren ve prim şartlarını sağlayan sigortalıya İşsizlik Sigortası Fonu'ndan belirli süre boyunca ödenen gelirdir. Başvuru İŞKUR'a yapılır.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu md. 50 ve 51

İşini kendi isteği ve kusuru dışında kaybeden sigortalılara gelir desteği sağlayan sigortadır. Prim brüt ücret üzerinden işçi %1, işveren %2 ve devlet %1 oranında ödenir; ödenek için son üç yılda en az 600 gün prim ve fesihten önceki 120 gün kesintisiz çalışma gerekir.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu md. 49 ve 51

İş sözleşmesi sona eren sigortalının işten ayrılışının SGK'ya bildirildiği belgedir. İşveren, ayrılış tarihinden itibaren on gün içinde bildirgeyi e-Bildirge üzerinden vermek zorundadır; bildirge aynı zamanda işsizlik sigortası işlemleri için İŞKUR'a ulaşır.

5510 sayılı Kanun md. 9

SGK'ya verilen işten ayrılış bildirgesinde iş sözleşmesinin sona erme nedenini gösteren koddur. Kod, işsizlik ödeneğine erişimi belirler ve kıdem tazminatı uyuşmazlıklarında delil olarak değerlendirilir; bildirge ayrılıştan itibaren 10 gün içinde verilmelidir.

5510 sayılı Kanun md. 9

Bir çalışanın işverene toplam aylık maliyetidir. Brüt ücrete SGK işveren payı ve işsizlik sigortası işveren payı eklenir, varsa teşvik ve Hazine desteği indirimleri düşülür; yan haklar ve diğer ödemeler de toplam maliyete dahil edilebilir.

İşveren markası, bir şirketin mevcut ve potansiyel çalışanlar gözünde "çalışılacak bir yer" olarak nasıl algılandığıdır. Ücret ve yan haklar, çalışma kültürü, gelişim fırsatları, yönetici kalitesi ve çalışanların şirketi dışarıya nasıl anlattığı bu algıyı oluşturur.

Bir işyerinin veya işyerinin bir bölümünün hukuki bir işlemle başka bir işverene geçmesidir. Devir tarihinde mevcut iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralan işverene geçer; işçinin kıdemi devreden işverende geçen süreyle birlikte hesaplanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 6; 1475 sayılı İş Kanunu md. 14

İşyerinde çalışanların sağlık gözetimini yürütmek, işe giriş ve periyodik muayeneleri yapmak ve işverene iş sağlığı konusunda rehberlik etmek üzere görevlendirilen, Bakanlıkça yetkilendirilmiş hekimdir. İşveren, tehlike sınıfına ve çalışan sayısına uygun sürede işyeri hekimi görevlendirmek veya bu hizmeti satın almak zorundadır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 6 ve md. 8; İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik

İşyeri tescili, sigortalı çalıştırmaya başlayan işverenin işyerini SGK'ya işyeri bildirgesiyle bildirmesi ve işyerine sicil numarası verilmesi işlemidir. Tescil yapılmadan çalışanlar için işe giriş ve prim bildirimi yapılamaz.

5510 sayılı Kanun md. 11; 4857 sayılı İş Kanunu md. 3

Kariyer planlama, çalışanın ilgi, yetenek ve hedefleri ile şirketin ihtiyaçlarını eşleştirerek gelecekte hangi rollere ilerleyebileceğini ve bunun için hangi gelişim adımlarını atması gerektiğini planlamasıdır. Çalışan, yönetici ve İK'nın ortak sorumluluğudur.

En az bir yıl çalışmış işçiye, sözleşmenin kanunda sayılan hallerle sona ermesinde her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında ödenen tazminattır. İşverenin, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı dışındaki bir nedenle feshi, işçinin haklı feshi, emeklilik, askerlik ve kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması bu hallerdendir.

1475 sayılı İş Kanunu md. 14

Kıdem tazminatı karşılığı, işverenin çalışanlarına ileride ödemesi muhtemel kıdem tazminatı yükünün bugünkü değerinin finansal tablolarda yükümlülük olarak gösterilmesidir. Türkiye Finansal Raporlama Standartlarına göre aktüeryal yöntemlerle hesaplanır.

TMS 19 Çalışanlara Sağlanan Faydalar

Bir hizmet yılı için ödenecek kıdem tazminatının aşamayacağı üst sınırdır. Tavan, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenen emeklilik ikramiyesine bağlıdır ve memur maaş katsayılarıyla birlikte yılda iki kez, ocak ve temmuz aylarında güncellenir.

1475 sayılı İş Kanunu md. 14

Kıdem tazminatı vergi istisnası, kanuna göre ödenen kıdem tazminatının tavanı aşmayan kısmının gelir vergisinden muaf tutulmasıdır. Tavanı aşan kısım ve kanuni şartları taşımayan ödemeler ücret gibi vergilendirilir; tüm tutardan damga vergisi kesilir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 25/7

Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ya da zorlayıcı sebeplerle çalışma süresinin en az üçte bir azaltılması veya faaliyetin en az dört hafta durması halinde çalışanlara ödenen ödenektir. Süre kural olarak üç ayı geçemez ve ödeme işsizlik sigortası fonundan yapılır.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ek md. 2

İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde, yani üçte iki oranına kadar daha az belirlendiği iş sözleşmesidir. Kısmi süreli çalışana esaslı bir neden olmadıkça farklı işlem yapılamaz; ücret ve bölünebilir menfaatler çalışma süresiyle orantılı ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 13; Kısmi Süreli Çalışma Yönetmeliği

Ay içinde işe başlayan veya işten ayrılan çalışanın ücretinin çalıştığı gün sayısına göre orantılı hesaplanmasıdır. Aylık ücret 30 güne bölünerek günlük ücret bulunur ve fiilen çalışılan veya ücretli sayılan gün sayısıyla çarpılır.

Veri sorumlusunun, işlediği kişisel verileri hangi süreyle saklayacağını ve süre dolduğunda nasıl sileceğini, yok edeceğini veya anonim hale getireceğini belirlediği yazılı politikadır. VERBİS'e kayıt yükümlüsü olan veri sorumluları bu politikayı hazırlamak zorundadır.

6698 sayılı KVKK md. 7; Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik

İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirilmesi halinde işverenin ödediği tazminattır. Tutarı, işçinin ihbar süresine ait ücretin üç katıdır ve ihbar tazminatından ayrı olarak ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 17

KPI (temel performans göstergesi), bir şirketin, ekibin ya da çalışanın belirlenmiş hedeflere ne ölçüde ulaştığını gösteren ölçülebilir göstergedir. Her KPI'ın net bir formülü, hedef değeri, ölçüm sıklığı ve sorumlusu olmalıdır.

İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, işçinin hak kazandığı halde kullanmadığı yıllık izin günlerinin karşılığı olarak ödenen ücrettir. Sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden hesaplanır ve iş ilişkisi sürerken ödenerek izin hakkı ortadan kaldırılamaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 59

Takvim yılı başından itibaren her ay oluşan gelir vergisi matrahlarının toplamıdır. Çalışanın hangi vergi dilimine girdiğini belirler; matrah arttıkça üst dilime geçilir ve aynı brüt ücretle net ücret düşebilir. Her yılın ocak ayında sıfırdan başlar.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 103

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun kısaltmasıdır. İnsan kaynakları süreçlerinde aday ve çalışan verilerinin hukuka uygun işlenmesi, aydınlatma yapılması, verilerin güvenle saklanması ve saklama süresi dolanların silinmesi bu kanuna göre yürütülür.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu

Maaş ödeme günü, işçinin ücretinin iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulamasıyla belirlenen ödeme tarihidir. Ücret en geç ayda bir ödenmelidir; ödeme gününden itibaren 20 gün içinde ödenmeyen ücret işçiye iş görmeme hakkı verir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 32 ve 34

Maaş zammı, çalışanın ücretinin genel ücret artışı, enflasyon, performans, terfi ya da piyasa uyumu gibi nedenlerle artırılmasıdır. Asgari ücret dışında zam yapma zorunluluğu, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ya da şirket politikasından doğar.

Çalışanların iş için yaptığı harcamaların belgeyle bildirilmesi, onaylanması ve geri ödenmesi sürecidir. Limitler, harcama kategorileri ve onay akışı şirket politikasıyla belirlenir; işveren adına yapılan ve belgelenen harcamaların iadesi ücret sayılmaz.

Mavi yaka, üretim, lojistik, inşaat, bakım gibi ağırlıklı olarak beden gücüne ve sahada çalışmaya dayalı işlerde çalışanları; beyaz yaka ise ofis ortamında idari, uzmanlık ve yönetim işlerinde çalışanları ifade eden yaygın sınıflandırmadır. Hukuki bir ayrım değildir.

Çalışana belirli özel durumlarda verilen ücretli izindir. Evlenme, evlat edinme ve anne, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümünde 3 gün izin verilir; eşi doğum yapan işçiye babalık izni, engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi için yılda 10 güne kadar izin tanınır.

4857 sayılı İş Kanunu ek md. 2

İşyerinde işe başlama ve bitiş saatleri ile ara dinlenmelerin zamanını gösteren çalışma düzenidir. İşveren, haftalık 45 saat ve günlük 11 saat sınırları içinde mesai saatlerini belirler ve bu saatleri işyerinde ilan eder.

4857 sayılı İş Kanunu md. 63, 67 ve 68; İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halidir.

5510 sayılı Kanun md. 14

İşyerinde bir çalışanı yıldırmak, dışlamak veya işten uzaklaştırmak amacıyla sistematik ve süreklilik gösteren biçimde uygulanan kötü muamele, aşağılama, baskı ve tehdit davranışlarıdır. Kanunda ayrıca tanımlanmamakla birlikte işverenin işçiyi psikolojik tacize karşı koruma borcu vardır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 417; 4857 sayılı İş Kanunu md. 24

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi, ücretlerden kesilen gelir ve damga vergileri ile sigortalıların prim ve hizmet bilgilerinin tek beyannamede Gelir İdaresi Başkanlığı'na bildirilmesidir. Kural olarak her ay, izleyen ayın 26'sına kadar verilir ve aylık SGK bildiriminin yerine geçer.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 98 ve 5510 sayılı Kanun md. 86

Mülakat (iş görüşmesi), adayın bir pozisyon için gereken bilgi, beceri, yetkinlik ve motivasyona sahip olup olmadığını değerlendirmek amacıyla yapılan görüşmedir. Yapılandırılmış mülakatlar, herkese aynı soruların sorulduğu ve yanıtların ortak ölçütlerle puanlandığı görüşmelerdir.

Brüt ücretten SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi düşüldükten sonra çalışanın eline geçen tutardır. BES katkısı, icra kesintisi veya avans mahsubu varsa ödenecek tutar bunlar da düşülerek bulunur.

Netten brüte hesaplama, çalışanın eline geçmesi istenen net ücreti sağlayacak brüt ücretin bulunmasıdır. Gelir vergisi kümülatif ve dilimli olduğu için aynı net ücret için gereken brüt ücret yıl içinde aylara göre değişir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 23/18 ve 103; 5510 sayılı Kanun md. 81 ve 82

Kurumun gece, hafta sonu veya tatil günlerinde kesintisiz hizmet verebilmesi için çalışanların sırayla görevlendirildiği çalışma düzenidir. Nöbette geçen süreler çalışma süresine dahil edilir; haftalık sınırı aşan kısım fazla mesai, tatil günlerine denk gelen kısım tatil çalışması olarak ücretlendirilir.

Çalışanın işten ayrılış sürecinin planlı biçimde yönetilmesidir. İşten ayrılış bildirgesi, son ücret ve tazminat hesabı, zimmetlerin iadesi, sistem erişimlerinin kapatılması ve ayrılış görüşmesi bu sürecin başlıca adımlarıdır.

Amaçlar ve anahtar sonuçlar anlamına gelen hedef belirleme yöntemidir. Her amaç için ölçülebilir birkaç anahtar sonuç tanımlanır ve genellikle üç aylık dönemlerle takip edilir; şirket, ekip ve birey hedeflerinin birbirine bağlanmasını sağlar.

Onay akışı, izin, fazla mesai, masraf, avans ya da işe alım gibi bir talebin hangi sırayla, kimler tarafından ve hangi kurallara göre onaylanacağını belirleyen iş akışıdır. Dijital onay akışları talebi otomatik olarak doğru kişiye yönlendirir ve her adımı kayıt altına alır.

Yeni çalışanın işe başlamadan önceki hazırlıklardan ilk aylarına kadar kuruma uyumunu sağlayan süreçtir. Evrak toplama, ekipman ve erişim hazırlığı, oryantasyon eğitimleri, ekiple tanışma ve deneme süresi takibi bu sürecin parçalarıdır.

Kurumdaki birimleri, pozisyonları ve raporlama ilişkilerini hiyerarşik olarak gösteren yapıdır. Onay akışlarının, yönetici atamalarının ve kadro planlamasının doğru kurgulanabilmesi için şemanın her atama ve ayrılıştan sonra güncel tutulması gerekir.

Çalışanın anne, babası, eşi, kardeşi veya çocuğunun ölümü halinde verilen 3 günlük ücretli izindir. İzin yıllık izinden düşülmez ve ücret tam ödenir. Kanunun saymadığı yakınların ölümünde izin, toplu iş sözleşmesi veya şirket politikasıyla düzenlenebilir.

4857 sayılı İş Kanunu ek md. 2

Açığa çıkması halinde kişinin ayrımcılığa uğramasına veya ciddi zarar görmesine yol açabilecek, kanunda sınırlı olarak sayılan kişisel verilerdir. Sağlık, biyometrik ve genetik veriler, din, sendika üyeliği ve ceza mahkûmiyeti bunlar arasındadır; işlenmeleri daha sıkı şartlara ve güvenlik önlemlerine bağlıdır.

6698 sayılı KVKK md. 6

Özel sağlık sigortası, işverenin çalışanları ve isterse aile bireyleri için özel sigorta şirketlerinden satın aldığı, özel sağlık kuruluşlarındaki tedavi giderlerini poliçe kapsamında karşılayan sigortadır. Yan hak olarak sunulur ve belirli sınırlar içinde vergi ve prim avantajı sağlar.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 63; 5510 sayılı Kanun md. 80

İşverenin her çalışan için tuttuğu, kimlik bilgileri ile kanunlara göre düzenlenmesi gereken belge ve kayıtları içeren dosyadır. İşveren bu bilgileri dürüstlük kuralına uygun kullanmak ve gizli kalmasında çalışanın haklı çıkarı olan bilgileri açıklamamakla yükümlüdür.

4857 sayılı İş Kanunu md. 75

Çalışanların giriş ve çıkış saatlerini kart, şifre, karekod veya mobil konum gibi yöntemlerle kaydeden sistemdir. KVK Kurulu'nun 2026/921 sayılı ilke kararına göre mesai takibi için biyometrik veri işlenemez. Toplanan veriler puantaj, fazla mesai ve devamsızlık hesaplarının temelini oluşturur.

Prime esas kazancın alt ve üst sınırlarıdır. Taban asgari ücrete eşittir ve prim bundan düşük bir kazanç üzerinden hesaplanamaz; tavan ise asgari ücretin kanunla belirlenen katıdır ve bunu aşan kazanç için prim alınmaz.

5510 sayılı Kanun md. 82

Çalışanın belirli bir dönemdeki hedeflerine ulaşma düzeyinin ve yetkinliklerinin sistematik olarak ölçülmesidir. Sonuçlar geri bildirim, gelişim planı, ücret artışı ve terfi kararlarına girdi olur; ölçütlerin dönem başında çalışanla paylaşılması önerilir.

Performans kalibrasyonu, farklı yöneticilerin verdiği performans notlarının ortak bir toplantıda karşılaştırılarak aynı ölçütlere göre tutarlı hale getirilmesidir. Amaç, notların yöneticinin sertliğine ya da hoşgörüsüne değil çalışanın gerçek performansına dayanmasını sağlamaktır.

Personel devir hızı (turnover), belirli bir dönemde işten ayrılan çalışan sayısının o dönemdeki ortalama çalışan sayısına oranıdır. Gönüllü ve gönülsüz ayrılmalar ayrı izlendiğinde şirketin çalışanları elde tutma başarısını gösteren temel İK göstergesidir.

İşverenin, işyerindeki çalışma düzenini, izinleri, yan hakları, disiplin kurallarını ve diğer uygulamaları yazılı olarak düzenlediği iç belgedir. İşçi lehine hükümleri işvereni bağlar; işçi aleyhine yapılacak değişiklikler için işçinin yazılı onayı gerekir.

İşyerinde işin günün tamamı veya bir bölümü boyunca kesintisiz sürdürülebilmesi için işçilerin ekipler halinde ve birbirini izleyen zaman dilimlerinde çalıştırıldığı düzendir. Postalar arasında en az 11 saat dinlenme verilmesi ve gece postalarının nöbetleşe değiştirilmesi zorunludur.

4857 sayılı İş Kanunu md. 69 ve md. 76; Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Yönetmeliği

Prim (performans primi), çalışana bireysel, ekip ya da şirket hedeflerine ulaşma düzeyine bağlı olarak ücretine ek yapılan değişken ödemedir. Vergi ve SGK açısından ücret sayılır ve ödendiği ayın bordrosunda vergilendirilir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 61; 5510 sayılı Kanun md. 80

Prim gün sayısı, bir sigortalı için SGK'ya bildirilen ve prim ödenen gün sayısıdır. Bir ay en fazla 30 gün olarak bildirilir; emeklilik, işsizlik ödeneği ve rapor parası gibi hakların hesabında esas alınır.

5510 sayılı Kanun md. 80 ve 86

SGK primlerinin hesaplandığı kazanç tutarıdır. Ücret, prim, ikramiye ve benzeri ödemelerin brüt toplamından oluşur; kanunda sayılan bazı ödemeler, örneğin belirli sınırlar içindeki aile ve çocuk yardımları, prime esas kazanca dahil edilmez.

5510 sayılı Kanun md. 80

Çalışanların bir ay içindeki çalışma, izin, rapor, tatil ve fazla mesai günlerini ve saatlerini gösteren çizelgedir. Bordro hesabının ve SGK'ya bildirilen prim gününün dayanağıdır; genellikle PDKS kayıtları ve izin verileriyle oluşturulur.

Çalışanların bir ay içindeki çalışma, izin, rapor, tatil ve fazla mesai bilgilerinin gün gün ve kişi kişi gösterildiği tablodur. Her gün için bir kod veya saat girilir; cetvel bordro hesabının ve SGK prim günü bildiriminin dayanağı olarak kullanılır.

Çalışanın hekim raporuyla çalışamadığı belgelenen günlerdir. Bu günlerde SGK geçici iş göremezlik ödeneği öder; hastalık halinde ödenek raporun üçüncü gününden, iş kazası ve meslek hastalığında ilk günden başlar. Raporlu günler eksik gün olarak bildirilir.

5510 sayılı Kanun md. 18

Çalışanın hasta veya bakıma muhtaç bir yakınına eşlik etmesi için verilen izindir. Kamu görevlileri için kanunda ayrıca düzenlenmişken, İş Kanunu'na tabi işçiler için genel bir refakat izni yoktur; yalnızca engelli veya süreğen hastalıklı çocuğun tedavisi için yılda 10 güne kadar ücretli izin öngörülmüştür.

4857 sayılı İş Kanunu ek md. 2; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu md. 105

Referans kontrolü, işe alım sürecinin son aşamalarında adayın önceki yöneticileri ya da iş arkadaşlarıyla görüşülerek deneyimi, performansı ve çalışma tarzı hakkında bilgi alınmasıdır. Adayın bilgisi ve onayıyla yapılmalıdır.

İşçinin, iş sözleşmesi sona erdikten sonra belirli bir süre ve bölgede işverenle rekabet eden bir işte çalışmamayı, rakip işletme kurmamayı veya rakibe ortak olmamayı yazılı olarak üstlendiği sözleşmedir. Geçerli olması için yer, süre ve iş türü bakımından sınırlı olması gerekir; süre kural olarak iki yılı aşamaz.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 444-447

İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilmesi ve risklerin derecelendirilerek kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılan çalışmadır. Her işveren risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 10; İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği

Saatlik ücret, bir saatlik çalışma karşılığında ödenen ücrettir. Aylık ücretlilerde fazla mesai ve kesinti hesapları için aylık ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur; saat ücretiyle çalışanlarda ise doğrudan sözleşmede kararlaştırılır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 41 ve 63

İşverenin, işçinin davranışı veya verimiyle ilgili bir nedenle iş sözleşmesini feshetmeden ya da disiplin cezası vermeden önce, hakkındaki iddialara karşı işçinin açıklamasını yazılı veya sözlü olarak almasıdır. İş güvencesi kapsamındaki işçide savunma alınmadan yapılan bu tür fesih geçersizdir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 19

İşçinin, çalıştığı işkolunda kurulmuş bir işçi sendikasına e-Devlet üzerinden başvurarak üye olmasıdır. Sendika üyeliği anayasal bir haktır; işveren üye olan veya olmayan işçiler arasında ayrım yapamaz ve üyelik nedeniyle işçiyi işten çıkaramaz.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu md. 17, 19 ve 25

İşçinin, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti yerine tercih edebildiği ücretli dinlenme süresidir. Fazla çalışılan her saat için bir buçuk saat, fazla sürelerle çalışılan her saat için bir saat on beş dakika serbest zaman verilir ve altı ay içinde kullandırılır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 41; Fazla Çalışma Yönetmeliği

SGK idari para cezası, işverenlerin bildirim, belge verme, kayıt tutma ve sigortalı bildirimi gibi yükümlülüklerini süresinde ya da hiç yerine getirmemesi halinde SGK tarafından uygulanan parasal yaptırımdır. Tutarlar asgari ücrete bağlı olarak belirlenir.

5510 sayılı Kanun md. 102

SGK işyeri sicil numarası, işyeri tescil edildiğinde SGK tarafından verilen ve işyerini tanımlayan 26 haneli numaradır. İşkolu, bağlı olunan SGK ünitesi, il, ilçe ve alt işveren bilgilerini kodlu olarak içerir ve tüm prim bildirimlerinde kullanılır.

5510 sayılı Kanun md. 11

Çalışanın brüt ücretinden kesilen sosyal güvenlik primidir. %9 malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası ile %5 genel sağlık sigortası olmak üzere toplam %14'tür; buna ayrıca %1 işsizlik sigortası işçi payı eklenir.

5510 sayılı Kanun md. 81

İşverenin, çalışanın prime esas kazancı üzerinden kendi bütçesinden ödediği sosyal güvenlik primidir. Malullük, yaşlılık ve ölüm, kısa vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası primlerinden oluşur; ayrıca %2 işsizlik sigortası işveren payı ödenir. Teşvikler ve Hazine desteği bu yükü azaltır.

5510 sayılı Kanun md. 81

SGK teşvikleri, belirli koşulları sağlayan işverenlerin ödeyeceği sigorta primlerinin bir kısmının ya da tamamının Hazine veya İşsizlik Sigortası Fonu tarafından karşılandığı destek ve indirimlerdir. Her teşvik bildirimde ayrı bir kanun numarasıyla kullanılır.

5510 sayılı Kanun md. 81; 4447 sayılı Kanun geçici maddeleri; 4857 sayılı İş Kanunu md. 30

Sigortalılık başlangıcı, kişinin 4A, 4B ya da 4C kapsamında ilk kez zorunlu sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihtir. Emeklilik için aranan yaş, prim günü ve sigortalılık süresi şartları büyük ölçüde bu tarihe göre belirlenir.

5510 sayılı Kanun md. 7 ve md. 41

Sigortasız çalıştırma, işverenin çalıştırdığı kişiyi SGK'ya hiç bildirmemesi ya da çalışma süresini veya ücretini gerçeğe aykırı olarak eksik bildirmesidir. Kayıt dışı istihdam olarak da adlandırılır ve idari para cezası, geriye dönük prim ve teşvik kaybı gibi ağır sonuçlar doğurur.

5510 sayılı Kanun md. 8 ve 102

SMART hedef, belirli (specific), ölçülebilir (measurable), ulaşılabilir (achievable), ilgili (relevant) ve zamana bağlı (time-bound) olacak şekilde yazılmış hedeftir. Performans yönetiminde hedeflerin herkes tarafından aynı şekilde anlaşılmasını ve dönem sonunda tartışmasız değerlendirilmesini sağlar.

Yaşlılık aylığı alırken sigortalı olarak çalışmaya devam edenlerden alınan primdir. Destek primi, prime esas kazancın %7,5'i işçi ve %22,5'i işveren payı olmak üzere %30 oranındadır; işveren ayrıca kısa vadeli sigorta kolları primi öder, işsizlik sigortası primi alınmaz. Kural 1 Ekim 2008'den önce sigortalı olanlar için geçerlidir.

5510 sayılı Kanun md. 30 ve geçici md. 14

Stajyer ücreti, mesleki eğitim kapsamında işletmede beceri eğitimi gören ya da zorunlu staj yapan öğrencilere ödenen ücrettir. 3308 sayılı Kanuna göre net asgari ücretin belirli bir oranından az olamaz ve ödemenin bir kısmı devlet katkısıyla karşılanabilir.

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu md. 25; 5510 sayılı Kanun md. 5

Kadın işçiye, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat verilen ücretli izindir. İznin hangi saatler arasında ve kaç parça halinde kullanılacağını işçi belirler; bu süre günlük çalışma süresinden sayılır ve ücretten kesilemez.

4857 sayılı İş Kanunu md. 74

Takdir ve ödüllendirme, çalışanların katkılarının, başarılarının ve şirket değerlerine uygun davranışlarının görünür biçimde tanınması ve parasal ya da parasal olmayan yollarla ödüllendirilmesidir. Etkili bir takdir sistemi zamanında, somut ve adil olmalıdır.

Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi ya da çalışanın talebiyle izin verilmesi halinde çalışılmayan sürelerin sonradan çalışılmasıdır. Dört ay içinde, günde en fazla üç saat yapılabilir, tatil günlerinde yaptırılamaz ve fazla mesai sayılmaz.

4857 sayılı İş Kanunu md. 64

İşçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek amacıyla yapılan yazılı sözleşmedir. Süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamaz.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu md. 33 ve devamı

İşverenin ekonomik, teknolojik, yapısal veya benzeri işletme, işyeri ya da işin gerekleri nedeniyle bir ay içinde kanunda belirtilen sayıda işçinin iş sözleşmesini feshetmesidir. İşveren bu durumu en az otuz gün önceden sendika temsilcilerine, Bakanlık bölge müdürlüğüne ve İŞKUR'a yazılı olarak bildirmek zorundadır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 29

Kanunla belirlenen ulusal bayram (29 Ekim) ve genel tatil günleridir; 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos ile Ramazan ve Kurban bayramları bu günler arasındadır. Bu günlerde çalışan işçiye ayrıca bir günlük ücret ödenir.

2429 sayılı Kanun ve 4857 sayılı İş Kanunu md. 47

İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinden ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesine dayanan çalışma biçimidir. Uzaktan çalışma ilişkisi yazılı olarak kurulmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 14; Uzaktan Çalışma Yönetmeliği

İşverenin konkordato ilan etmesi, hakkında aciz vesikası alınması veya iflası gibi nedenlerle ödeme güçlüğüne düşmesi halinde, işçilerin ödenmeyen son üç aylık ücret alacaklarının karşılanması için İşsizlik Sigortası Fonu içinde oluşturulan fondur. Başvurular İŞKUR'a yapılır.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu md. 33

Ücret hesap pusulası, ücret ödemesinde işçiye verilen ve ödemenin günü, ilgili dönemi, brüt ücret ile fazla çalışma gibi ek ödemeleri ve vergi, SGK primi, avans gibi tüm kesintileri ayrı ayrı gösteren belgedir. Halk arasında maaş bordrosu olarak da bilinir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 37

İşverenin, toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilen nedenlerle işçiye disiplin yaptırımı olarak uyguladığı ücret kesintisidir. Ayda iki günlük ücreti aşamaz, işçiye nedeniyle birlikte derhal bildirilir ve kesilen tutar Bakanlığın belirlediği hesaba yatırılır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 38

Ücret skalası (ücret bandı), her kademe ya da pozisyon grubu için belirlenen en düşük, orta ve en yüksek ücret aralığıdır. Ücret bantları iş değerleme ve piyasa ücret araştırmasına dayanır; işe alım, zam ve terfi kararlarında tutarlılık sağlar.

Ücret aralıklarının, ücret belirleme ölçütlerinin ve cinsiyetler arası ücret farklarının açık ve denetlenebilir olmasıdır. Avrupa Birliği'nin 2023/970 sayılı direktifi ilanlarda ücret aralığı ve ücret farkı raporlaması gibi yükümlülükler getirir; Türkiye'de eşit işe eşit ücret ilkesi İş Kanunu'nda yer alır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 5

Ücret yönetimi, bir şirketin temel ücret, değişken ücret ve yan haklardan oluşan toplam ödül paketini iç adalet, piyasa rekabeti ve bütçe dengesini gözeterek tasarlaması, uygulaması ve güncellemesidir. İş değerleme, ücret bantları, zam ve prim politikaları bu alanın araçlarıdır.

Çalışanın talebi ve işverenin onayıyla ücret ödenmeden verilen izindir. Bu sürede SGK primi yatırılmaz ve süre eksik gün olarak bildirilir. Kadın işçiye doğum sonrası talebi halinde altı aya kadar ücretsiz izin verilmesi ise kanuni bir haktır.

İşyerinin gün içinde birden fazla ekiple çalıştığı düzende her ekibin çalışma zaman dilimidir. Vardiya planında günlük çalışma süreleri, ara dinlenmeler, gece çalışma sınırı ve hafta tatili hakları dikkate alınmalıdır.

Çalışanların hangi gün ve saatlerde hangi vardiyada çalışacağının, iş yükü, çalışan sayısı ve yetkinlikler ile yasal sınırlar dikkate alınarak önceden belirlenmesi sürecidir. İyi bir plan haftalık 45 saat, günlük 11 saat, vardiyalar arası 11 saat dinlenme ve hafta tatili kurallarına uyar.

4857 sayılı İş Kanunu md. 46, 63, 69 ve 76

Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi'nin kısaltmasıdır. Kişisel veri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin, işledikleri veriler, işleme amaçları, aktarım yaptıkları alıcı grupları, saklama süreleri ve güvenlik tedbirleri hakkındaki bilgileri Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na kaydettikleri kamuya açık sicildir.

6698 sayılı KVKK md. 16; Veri Sorumluları Sicili Hakkında Yönetmelik

Çalışana ücrete ek olarak sağlanan nakdi veya ayni menfaatlerdir. Yemek, yol, özel sağlık sigortası, BES katkısı, eğitim ve servis gibi haklar bu kapsamdadır; vergi ve SGK karşısındaki durumları türüne göre farklıdır.

Doğum izninin bitiminden sonra haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanan işçiye, çalışmadığı süre için İşsizlik Sigortası Fonu'ndan ödenen ödenektir. İlk doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün süreyle ödenir ve günlük tutarı brüt asgari ücrete bağlıdır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 74; 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ek md. 5

Yedekleme planı (halefiyet planı), kritik pozisyonlar boşaldığında yerine geçebilecek çalışanların önceden belirlenmesi ve bu rollere hazırlanmasıdır. Amaç, ani ayrılış, emeklilik ya da terfi durumlarında iş sürekliliğini korumak ve içeriden yetenek yetiştirmektir.

İşverenin işyerinde veya müştemilatında çalışanlara sağladığı yemek gelir vergisinden istisnadır. Yemek kartı veya kuponla sağlanan yemek bedelinde ise çalışılan günler için günlük belirli bir tutara kadar istisna uygulanır; aşan kısım ücrete eklenerek vergilendirilir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 23/8

Yetenek yönetimi, şirketin hedeflerine ulaşması için gereken yetenekleri çekme, belirleme, geliştirme, elde tutma ve doğru rollere yerleştirme süreçlerinin bütünleşik olarak yönetilmesidir. İşe alım, performans, gelişim, kariyer ve yedekleme planlaması bu yaklaşımın parçalarıdır.

Bir rolde başarılı olmak için gereken bilgi, beceri ve davranışların bütünüdür. Kurumlar genellikle temel, yönetsel ve teknik yetkinlikleri tanımlar ve bunları işe alım, performans değerlendirme ve gelişim planlarında ortak ölçüt olarak kullanır.

Yetkinlik bazlı mülakat, adayın pozisyon için kritik yetkinliklere sahip olup olmadığını geçmişte yaşadığı somut durumlara ilişkin sorularla değerlendiren yapılandırılmış görüşme yöntemidir. Geçmiş davranışın gelecekteki davranışın en iyi göstergesi olduğu varsayımına dayanır.

Bir işçiye bir yıl içinde yaptırılabilecek toplam fazla çalışma süresinin üst sınırıdır. İş Kanunu'na göre fazla çalışmanın toplamı yılda 270 saati aşamaz. Sınırı aşan çalışmalar da zamlı ücretle ödenir, ancak işveren idari para cezasıyla karşılaşır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 41; Fazla Çalışma Yönetmeliği

Yıllık ücretli izin kullanan işçiye izin süresine ait olarak ödenen ücrettir. İşveren bu ücreti işçi izne başlamadan önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermekle yükümlüdür. İzin ücreti kural olarak işçinin normal ücreti üzerinden hesaplanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 57 ve md. 58

Yıllık ücretli iznin, işçi ve işverenin anlaşmasıyla tek seferde değil birden fazla parça halinde kullanılmasıdır. Kanuna göre izin bölünebilir; ancak bölümlerden biri on günden az olamaz. Diğer bölümlerin süresi taraflarca serbestçe belirlenir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 56; Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği

Deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış işçiye verilen ücretli dinlenme hakkıdır. Kıdemi bir ile beş yıl arası olana 14 gün, beş ile on beş yıl arası olana 20 gün, on beş yıl ve fazlası olana 26 gün verilir; 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri çalışanlara 20 günden az verilemez.

4857 sayılı İş Kanunu md. 53

Yıllık ücretli iznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçiye, talep etmesi ve bunu belgelemesi koşuluyla gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreyi karşılamak üzere verilen toplam dört güne kadar ücretsiz izindir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 56

İşverenin çalışanlarını toplu olarak işyerine taşıması gelir vergisinden istisnadır. Toplu taşıma kartı, bilet veya benzeri araçlarla sağlanan yol bedelinde ise çalışılan günler için günlük belirli bir tutara kadar istisna uygulanır; nakit ödenen yol parası ücrete eklenerek vergilendirilir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 23

Şirkete ait bilgisayar, telefon, araç veya kart gibi demirbaşların bir çalışana teslim edildiğinin tutanakla kayıt altına alınmasıdır. Zimmet tutanağı teslim tarihini ve eşyanın durumunu gösterir; çalışan ayrılırken eşyalar iade alınarak zimmet kapatılır.

İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olmasıdır. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Arabuluculukta varılan anlaşma ilam niteliğindedir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3