Geçerli fesih

Geçerli fesih kimler için gerekir?

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçinin sözleşmesini fesheden işveren, geçerli bir neden göstermek zorundadır. İşçi sayısı, işverenin aynı iş kolundaki tüm işyerlerindeki toplam işçi sayısına göre belirlenir.

İşletmenin bütününü yöneten veya işletmenin bütününü yöneten işveren vekili ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu korumanın dışındadır.

Geçerli nedenler nelerdir?

Kanun geçerli nedenleri üç grupta toplar. Hangi grubun söz konusu olduğu, fesih öncesi izlenecek usulü de belirler:

• Yeterlilik nedenleri: işçinin beklenen performansın sürekli altında kalması, sık hastalanması, işe uyum sağlayamaması
• Davranış nedenleri: işi aksatacak şekilde sık geç kalma, amirlere uymama, iş arkadaşlarıyla sürekli uyuşmazlık, iş düzenini bozma
• İşletme gerekleri: sürüm ve satış azalması, yeniden yapılanma, teknoloji değişikliği, işyerinin bir bölümünün kapanması

Hangi nedenler geçerli fesih sayılmaz?

Kanun bazı durumları açıkça geçerli neden saymaz: sendika üyeliği veya sendikal faaliyete katılma, işçi temsilciliği, işverene karşı idari veya yargısal yollara başvurma, ırk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, gebelik, doğum, din ve siyasi görüş gibi nedenler, kanuni doğum izni süresinde işe gelmeme ve hastalık veya kaza nedeniyle ihbar süresi kadar geçici devamsızlık.

Bu nedenlere dayanan fesih yalnızca geçersiz değil, aynı zamanda ayrımcılık veya sendikal tazminat gibi ek yaptırımlar doğurabilir.

İşveren geçerli feshi nasıl yapmalı?

Fesih yazılı yapılmalı ve neden açık ve kesin biçimde belirtilmelidir. Davranış veya verim nedenli fesihlerde, işçinin önce savunması alınmalıdır. Mahkeme, feshin son çare olup olmadığını denetler: işçinin başka bir pozisyonda çalıştırılması, eğitim verilmesi veya uyarılması mümkünken doğrudan fesih yapılması geçersizlik sonucunu doğurabilir.

İşletme gereklerine dayanan fesihlerde işveren, kararın tutarlı uygulandığını, gerçekten istihdam fazlası oluştuğunu ve çıkarılacak işçilerin seçiminde objektif ölçütler kullanıldığını kanıtlamalıdır. Feshin geçerli nedene dayandığını ispat yükü işverendedir. Geçerli fesihte işçiye ihbar ve kıdem tazminatı ödenir; geçersizlik iddiasında işçi bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade isteyebilir.