Engelli çalıştırma zorunluluğu kimleri kapsar?
İş Kanunu md. 30'a göre özel sektörde elli veya daha fazla işçi çalıştıran işverenler, işçi sayısının yüzde üçü oranında engelli işçi çalıştırmak zorundadır. Kamu işverenlerinde bu oran yüzde dörttür. Bu kontenjana işverenin engelli olarak işe aldığı ya da çalışırken engellilik durumu belgelenen işçiler dahildir.
Engelli sayılmak için çalışma gücünün en az yüzde 40'ını kaybetmiş olmak ve bunu yetkili sağlık kurulu raporuyla belgelemek gerekir. Rapor ve İŞKUR kaydı işçinin özlük dosyasında saklanmalıdır; bu bilgiler özel nitelikli kişisel veri olduğu için erişimi sınırlı tutulmalıdır.
İşçi sayısı ve kontenjan nasıl hesaplanır?
Kontenjan, işverenin aynı il sınırları içindeki tüm işyerlerinde çalıştırdığı toplam işçi sayısı üzerinden hesaplanır. Belirli ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışanların tamamı sayıma girer. Kısmi süreli çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür.
Oran hesabında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve üzeri kesirler tama tamamlanır. İşçi sayısı ay içinde değişebildiği için kontenjan her ay yeniden kontrol edilmeli, bir engelli işçinin ayrılmasıyla oluşan açık gecikmeden kapatılmalıdır.
İşveren engelli işçiyi nasıl bulur?
Engelli işçiler doğrudan işe alınabileceği gibi İŞKUR aracılığıyla da temin edilebilir. Kontenjan açığı oluştuğunda İŞKUR'a talep bildirilmesi, ceza riskini azaltan ve işverenin iyi niyetini gösteren önemli bir adımdır. İŞKUR'un gönderdiği adaylarla görüşme yapılması ve sonuçların kayıt altına alınması önerilir.
Engelli işçiler için çalışma koşulları uygun hale getirilmelidir: erişilebilir çalışma alanı, uygun ekipman ve gerekiyorsa işin düzenlenmesi. Engellilik nedeniyle ayrımcılık eşit davranma ilkesine aykırıdır.
Teşvik ve ceza nedir?
Kontenjan dahilinde çalıştırılan engelli işçiler için SGK işveren hissesi primlerinin tamamı Hazine tarafından karşılanır; kontenjanı aşan engelli işçi çalıştıranlar da belirli oranda teşvikten yararlanır. Bu destek SGK teşvikleri arasında yer alır ve aylık bildirgeyle birlikte uygulanır.
Yükümlülüğü yerine getirmeyen işverene, md. 101 uyarınca çalıştırmadığı her engelli ve çalıştırmadığı her ay için idari para cezası verilir. Ceza tutarı her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Toplanan cezalar engellilerin istihdamına yönelik projelerde kullanılır.
Engelli işçi çalıştırma zorunluluğu hakkında sık sorulan sorular
Kaç işçide engelli çalıştırmak zorunludur?
Özel sektörde elli veya daha fazla işçi çalıştıran işverenler, işçi sayısının yüzde üçü oranında engelli çalıştırmak zorundadır. Kamuda oran yüzde dörttür.
Engelli kontenjanı il bazında mı hesaplanır?
Evet. İşverenin aynı il sınırları içindeki tüm işyerlerindeki toplam işçi sayısı esas alınır.
Engelli işçi çalıştırmayan işverene ne ceza verilir?
Çalıştırılmayan her engelli ve her ay için idari para cezası verilir. Tutar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.