Eşit davranma ilkesi neleri yasaklar?
İş Kanunu md. 5'e göre iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri nedenlere dayalı ayrım yapılamaz. Bu yasak işe alım ilanından fesih aşamasına kadar iş ilişkisinin tamamını kapsar.
Kanun ayrıca çalışma biçimine göre ayrımı yasaklar: esaslı nedenler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmi süreli, belirsiz süreli çalışan karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapılamaz.
- Aynı veya eşit değerde iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz.
- İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması daha düşük ücreti haklı kılmaz.
- Biyolojik veya işin niteliğine ilişkin zorunlu sebepler dışında, işçinin cinsiyeti veya gebeliği nedeniyle iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarında, uygulanmasında ve sona ermesinde farklı işlem yapılamaz.
İşveren her işçiye aynı ücreti mi vermek zorunda?
Hayır. Eşit davranma ilkesi mutlak eşitlik değil, haklı bir neden olmadan farklı işlem yapmama yükümlülüğüdür. Kıdem, performans, eğitim, sorumluluk düzeyi ve piyasa koşulları gibi objektif ve önceden belirlenmiş ölçütlere dayanan ücret farkları ilkeye aykırı değildir.
Bu nedenle ücret kararlarının şeffaf bir ücret skalasına ve belgelenmiş performans değerlendirmesine dayanması, olası bir ayrımcılık iddiasında işverenin en güçlü savunmasıdır. Aynı işi yapan ve benzer niteliklere sahip iki çalışan arasında açıklanamayan fark, ayrımcılık karinesi olarak görülebilir.
Ayrımcılık nasıl ispat edilir?
Kural olarak ispat yükü işçidedir. Ancak kanun özel bir kolaylık getirir: işçi, ihlalin varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren böyle bir ihlalin bulunmadığını ispat etmek zorunda kalır.
Örneğin gebeliğini bildirdikten kısa süre sonra işten çıkarılan ve başka somut neden gösterilmeyen bir çalışanın durumu güçlü bir karine oluşturur. Bu noktada işveren, feshin performans veya işletme gerekleri gibi objektif bir nedene dayandığını belgelerle göstermelidir.
Ayrımcılık tazminatı ne kadardır?
İş ilişkisinde veya sona ermesinde eşit davranma ilkesine aykırı davranılırsa işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka, yoksun bırakıldığı hakları da talep edebilir. Tazminatın miktarını ihlalin ağırlığına göre mahkeme belirler.
İş güvencesi kapsamındaki işçinin işe iade hakkı saklıdır. Sendika üyeliği nedeniyle yapılan ayrımcılıkta ise sendikal tazminat gibi daha ağır özel yaptırımlar uygulanır. Ayrımcılık tazminatı için zamanaşımı süresi beş yıldır.
Eşit davranma ilkesi hakkında sık sorulan sorular
Ayrımcılık tazminatı kaç maaş?
Dört aya kadar ücret tutarında uygun bir tazminattır. Mahkeme ihlalin ağırlığına göre miktarı belirler; işçi ayrıca yoksun kaldığı hakları da isteyebilir.
Aynı işi yapan iki çalışana farklı maaş verilebilir mi?
Kıdem, performans veya sorumluluk gibi objektif bir nedene dayanıyorsa verilebilir. Cinsiyet gibi yasak bir nedene dayanan ya da açıklanamayan fark ilkeye aykırıdır.
Kısmi süreli çalışana yemek yardımı verilmemesi ayrımcılık mı?
Esaslı bir neden yoksa evet. Bölünebilir menfaatler kısmi süreli çalışana çalışma süresiyle orantılı olarak verilmelidir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.