Serbest zaman ne kadar verilir?
İş Kanunu md. 41'e göre fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi, isterse bu çalışmaların ücreti yerine serbest zaman kullanabilir. Serbest zamanın süresi, ücret karşılığındaki zam oranıyla aynı mantıkla belirlenir:
- Fazla çalışma (haftalık 45 saati aşan) her saat için 1 saat 30 dakika
- Fazla sürelerle çalışma (sözleşme süresini aşıp 45 saate kadar olan) her saat için 1 saat 15 dakika
Serbest zaman tercihini kim yapar?
Kanun tercihi işçiye bırakmıştır: işçi isterse ücret yerine serbest zaman kullanır. İşveren, işçinin onayı olmadan fazla mesai ücretini ödemek yerine tek taraflı olarak serbest zaman vermeye karar veremez. Benzer şekilde, işçi serbest zaman talep ettiğinde işveren bunu ücretle karşılamakta ısrar edemez.
Tercihin yazılı olarak alınması ve hangi fazla çalışma dönemine ait olduğunun kayıt altına alınması, ileride ücret mi serbest zaman mı verildiği konusunda çıkabilecek tartışmaları önler.
Serbest zaman ne zaman kullanılmalı?
Serbest zaman, fazla çalışmanın yapıldığı tarihten itibaren altı ay içinde, işçinin çalışma süreleri içinde ve ücretinde herhangi bir kesinti yapılmadan kullandırılır. Altı ay içinde kullandırılmayan serbest zaman için işçiye fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekir.
Serbest zaman, hafta tatili veya genel tatil günlerine denk getirilemez; işçinin normalde çalışacağı saatlerde verilmelidir. Saat veya gün olarak toplu kullanılması mümkündür; kullanım zamanı işçi ve işverenin makul talepleri dengelenerek belirlenir.
Bordro ve puantajda nasıl izlenmeli?
Serbest zaman tercihi yapılan fazla çalışmalar bordroda ücret olarak ödenmez; bunun yerine işçinin serbest zaman bakiyesine eklenir. Bakiyenin hangi fazla çalışmadan doğduğu, ne zaman kullanıldığı ve altı aylık sürenin ne zaman dolduğu ayrı ayrı izlenmelidir.
Puantajda serbest zaman kullanılan günler veya saatler ücretli izin olarak işlenmeli, eksik gün oluşturmamalıdır. Serbest zaman kullanılması, fazla çalışmanın yıllık 270 saatlik sınırın hesabından düşülmesini sağlamaz; sınır, yapılan fazla çalışma saatine göre hesaplanır.
Serbest zaman hakkında sık sorulan sorular
Fazla mesai yerine izin verilebilir mi?
Evet, işçi isterse. Fazla çalışılan her saat için 1,5 saat serbest zaman verilir ve altı ay içinde kullandırılır.
İşveren fazla mesai ücreti yerine zorla izin verebilir mi?
Hayır. Serbest zaman tercihi işçiye aittir; işveren tek taraflı olarak ücret yerine izin veremez.
Serbest zaman altı ay içinde kullanılmazsa ne olur?
Kullandırılmayan serbest zaman için işçiye fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.