Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri nelerdir?
Bunlar, bir işyerinde asıl üretim veya hizmet faaliyetinin düzenli yürütülebilmesi için asıl işten önce veya sonra yapılması zorunlu olan yardımcı işlerdir. Yönetmelik bu işleri örneklerle sayar. Tipik örnekler şunlardır:
- Makine, tezgâh ve tesislerin çalışmaya hazır hale getirilmesi, ısıtılması veya ayarlanması
- Hammaddenin ve malzemenin üretim için hazırlanması
- Vardiya sonunda makine ve aletlerin temizlenmesi, bakımı ve yağlanması
- İşyerinin, depoların ve çalışma alanlarının temizlenmesi
- Asıl iş bittikten sonra ürünlerin toplanması ve muhafaza altına alınması gibi tamamlama işleri
Bu işlerde günde kaç saat çalışılabilir?
Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği md. 5'e göre bu işleri yapacak işçiler, asıl iş için belirlenen günlük çalışma süresinin başlamasından önce veya bitiminden sonra günde en çok iki saat daha çalıştırılabilir. Md. 12'ye göre bu işler dahil günlük çalışma 11 saati aşamaz; günlük normal süre dışında yapılan bu işler ile fazla çalışmaların toplamı yılda 270 saati geçemez. Md. 15'e göre bu işleri de yapan asıl işçilere, bu işlerde geçirdikleri her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir.
Bu işlerde çalıştırılacak işçilerin ve sürelerin önceden belirlenmesi, işyerinde ilan edilmesi ve kayıt altına alınması gerekir.
Hazırlık süresi çalışma süresinden sayılır mı?
Evet. İşçinin işverenin talimatıyla hazırlık, temizlik veya teslim işleri için harcadığı süre çalışma süresidir. Örneğin vardiya başlamadan 20 dakika önce makineyi ısıtması istenen işçinin bu süresi ücretlendirilmelidir. İş Kanunu md. 66 da işçinin işveren tarafından iş için hazır bekletildiği süreleri çalışma süresinden sayar.
Kıyafet değiştirme ve koruyucu donanım giyme süreleri tartışmalıdır. İş sağlığı ve güvenliği gereği işyerinde giyilmesi zorunlu iş kıyafeti ve koruyucu ekipman için harcanan sürenin çalışma süresinden sayılması gerektiği yönünde güçlü görüşler bulunur.
İşveren ne yapmalı?
Hazırlama ve temizleme işleri için ayrılan süreler vardiya planında açıkça gösterilmeli, PDKS okuma noktaları bu süreleri kapsayacak şekilde konumlandırılmalıdır. Kayıtlar vardiya başlangıcını değil, işçinin işyerinde fiilen işe başladığı anı göstermelidir.
Bu sürelerin kayıt dışı bırakılması, haftalık bazda birkaç saatlik ücretsiz çalışma birikmesine ve fazla mesai alacaklarına yol açar. Gece dönemine rastlayan bu işlerde çocuk ve genç işçilere ilişkin İş Kanunu sınırları, sağlık kuralları gereği günde yedi buçuk saat veya daha az çalışılması gereken işlerde ise o işlere özgü süre sınırları korunmalıdır. Yönetmelik ayrıca bu işlerin kural olarak nöbetleşe yaptırılmasını ve asıl iş bittikten sonra en az yarım saat dinlenme verilmesini öngörür.
Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri hakkında sık sorulan sorular
Vardiya öncesi makine hazırlığı mesaiye dahil mi?
Evet. İşverenin talimatıyla yapılan hazırlık işleri çalışma süresidir ve ücretlendirilmelidir.
Hazırlama ve temizleme işleri fazla mesai sayılır mı?
Yönetmelik md. 15'e göre bu işleri de yapan asıl işçilere, bu işlerde geçirdikleri her saat için normal saat ücretinin %50 fazlası ödenir. Günlük toplam çalışma her durumda 11 saati aşamaz.
İş kıyafeti giyme süresi çalışma süresine dahil mi?
Kanunda açık bir hüküm yoktur. Zorunlu iş kıyafeti ve koruyucu donanım için harcanan sürenin çalışma süresinden sayılması gerektiği yönünde güçlü görüşler bulunur.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.