Denkleştirme nasıl çalışır?
İş Kanunu md. 63'e göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve kural olarak haftanın çalışılan günlerine eşit dağıtılır. Taraflar anlaşarak bu süreyi günlere farklı dağıtabilir; böylece yoğun haftalarda 45 saatin üzerinde, sakin haftalarda altında çalışılır. Önemli olan, belirlenen denkleştirme döneminde haftalık ortalamanın 45 saati aşmamasıdır.
Denkleştirme süresi iki aydır ve toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Turizm sektöründe ise dört aylık süre toplu iş sözleşmesiyle altı aya kadar çıkarılabilir.
Denkleştirmede hangi sınırlar var?
Denkleştirme esnekliği sınırsız değildir. Aşağıdaki kurallara her durumda uyulmalıdır:
- Günlük çalışma süresi hiçbir şekilde 11 saati aşamaz.
- Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez.
- Her hafta en az 24 saat kesintisiz hafta tatili verilmelidir.
- Denkleştirme uygulaması için tarafların yazılı anlaşması (sözleşme veya ek protokol) bulunmalıdır.
- 18 yaşından küçük işçiler ile gebe ve emziren işçiler için özel sınırlar saklıdır.
Denkleştirme döneminde fazla mesai nasıl hesaplanır?
Denkleştirme uygulanan işyerinde bir haftada 45 saati aşan çalışma tek başına fazla mesai sayılmaz. Hesap dönem sonunda yapılır: dönemdeki toplam çalışma süresi hafta sayısına bölünür; ortalama 45 saati aşıyorsa aşan kısım %50 zamlı ücretle ödenir.
Ancak günlük 11 saati aşan çalışmalar, dönem ortalaması 45 saatin altında kalsa bile fazla çalışma olarak değerlendirilir. Denkleştirme yapılmadan sona eren iş sözleşmesinde, işçinin o tarihe kadar 45 saat ortalamasını aşan çalışmaları da fazla mesai olarak ödenmelidir.
İşveren ne yapmalı?
Denkleştirmenin işletilebilmesi için çalışma süreleri günlük ve haftalık olarak eksiksiz kayıt altına alınmalıdır. PDKS verisi, vardiya planı ve puantaj birbiriyle tutarlı olmalı, dönem başlangıç ve bitiş tarihleri açıkça tanımlanmalıdır.
Uyuşmazlıkta denkleştirmenin yapıldığını ve dönem ortalamasının aşılmadığını ispat yükü işverendedir. Kayıt tutulmadan 'denkleştirme yapıyoruz' denmesi, mahkemede haftalık 45 saati aşan her saatin fazla mesai kabul edilmesine yol açabilir.
Denkleştirme hakkında sık sorulan sorular
Denkleştirme süresi kaç aydır?
Kanuni süre iki aydır. Toplu iş sözleşmesiyle dört aya, turizm sektöründe altı aya kadar uzatılabilir.
Denkleştirmede günde kaç saat çalışılabilir?
Günlük çalışma süresi en çok 11 saattir. Bu sınırı aşan çalışmalar dönem ortalamasından bağımsız olarak fazla çalışma sayılır.
Denkleştirme için işçinin onayı gerekir mi?
Evet. Haftalık sürenin günlere farklı dağıtılması tarafların anlaşmasına bağlıdır; bu anlaşmanın yazılı olması ispat açısından gereklidir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.