Toplu iş sözleşmesini kimler yapar?
Toplu iş sözleşmesinin bir tarafı işçi sendikası, diğer tarafı işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverendir. İşyeri toplu iş sözleşmesi tek bir işyerini, işletme toplu iş sözleşmesi aynı işkolunda aynı işverene ait birden çok işyerini kapsar. Grup toplu iş sözleşmesi ise bir işveren sendikasının üyesi olan birden çok işvereni kapsar.
Toplu iş sözleşmesi yazılı yapılmalıdır. Sözleşme ücret, çalışma süreleri, izinler, ikramiye ve sosyal yardımlar, disiplin kuralları gibi konuları düzenleyebilir; ancak kanunların emredici hükümlerine aykırı olamaz.
Sendikanın toplu sözleşme yapma yetkisi nasıl belirlenir?
Bir işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için iki şartı birlikte sağlaması gerekir. Sendikanın kurulu olduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydetmiş olması ve sözleşmenin kapsayacağı işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletme sözleşmelerinde ise yüzde kırkının üyesi olması aranır.
Yetki tespiti, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılır. Yetkili sendika işverene çağrı yaparak toplu görüşmeye başlar. Görüşmelerde anlaşma sağlanamazsa arabuluculuk aşamasına, sonuç alınamazsa kanunda öngörülen şartlarla grev veya lokavt aşamasına geçilebilir.
- İşkolu barajı: işkolundaki işçilerin en az %1'i
- İşyeri çoğunluğu: işyerindeki işçilerin yarıdan fazlası
- İşletme çoğunluğu: işletmedeki işçilerin en az %40'ı
- Süre: en az 1, en çok 3 yıl
Toplu iş sözleşmesinden kimler yararlanır?
Sözleşmeden kural olarak, imza tarihinde taraf işçi sendikasının üyesi olan işçiler ile sonradan bu sendikaya üye olan işçiler yararlanır. Taraf sendikaya üye olmayan işçiler, kanunda öngörülen şartlarla dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmeden yararlanabilir.
Toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmelerinden daha üstün bir etkisi vardır: sözleşmenin normatif hükümleri, kapsamındaki iş sözleşmelerini doğrudan etkiler ve iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. Ancak iş sözleşmesindeki işçi lehine hükümler geçerliliğini korur. Sözleşmenin süresi sona erse bile normatif hükümleri, yenisi yapılıncaya kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.
İşveren açısından toplu sözleşmenin etkileri
Toplu iş sözleşmesine taraf olan işveren, sözleşmedeki ücret artışlarını, ikramiyeleri ve sosyal hakları bordroya doğru yansıtmakla ve üye işçilerin sendika aidatlarını keserek sendikaya ödemekle yükümlüdür. Sözleşme döneminde geriye dönük ücret farkları oluşursa bunlar fark bordrosu ile ödenir.
Toplu iş sözleşmesi, deneme süresini dört aya, denkleştirme süresini dört aya kadar uzatmak gibi kanunun yalnızca toplu sözleşmeyle tanıdığı imkânları da kullanabilir. Sözleşmeden yararlanan ve yararlanmayan işçiler arasında sendika üyeliği nedeniyle ayrım yapılması yasaktır.
Toplu iş sözleşmesi hakkında sık sorulan sorular
Toplu iş sözleşmesi en fazla kaç yıllık yapılır?
En az bir, en çok üç yıllık yapılabilir.
Sendika üyesi olmayan işçi toplu sözleşmeden yararlanabilir mi?
Kanunda öngörülen şartlarla dayanışma aidatı ödeyerek yararlanabilir.
Toplu iş sözleşmesinin süresi bitince haklar kaybolur mu?
Hayır. Sözleşmenin iş sözleşmelerini düzenleyen hükümleri, yenisi yapılıncaya kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.