İş sözleşmesi

İş sözleşmesinin unsurları nelerdir?

Bir ilişkinin iş sözleşmesi sayılması için üç unsur birlikte bulunmalıdır: iş görme, ücret ve bağımlılık. Bağımlılık, işçinin işverenin talimatlarına ve denetimine tabi olarak, onun belirlediği yer ve zamanda çalışması anlamına gelir. Belirleyici olan sözleşmenin adı değil, ilişkinin fiilen nasıl yürüdüğüdür.

Örneğin 'serbest danışmanlık' adı altında yapılan, ancak kişinin işverenin mesai saatlerinde, onun talimatlarıyla ve sürekli olarak çalıştığı bir ilişki iş sözleşmesi kabul edilir. Bu durumda kişi işçi sayılır ve SGK bildirimi, tazminat ve izin hakları gündeme gelir.

İş sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?

İş sözleşmesi kural olarak özel bir şekle bağlı değildir; sözlü sözleşmeyle de iş ilişkisi kurulur. Ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşmelerin yazılı yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme yapılmayan durumlarda işveren, en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma koşullarını, günlük veya haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve ücret eklerini, ödeme dönemini, sözleşme süresini ve fesih koşullarını gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.

Yazılı şekle uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılmaz. Ancak uyuşmazlıklarda ücret, görev ve çalışma süresinin ispatı ciddi biçimde zorlaşır.

İş sözleşmesi türleri nelerdir?

İş Kanunu sözleşmeleri süre ve çalışma biçimine göre farklı türlerde düzenler:

• Belirsiz süreli ve belirli süreli iş sözleşmesi (md. 11)
• Tam süreli ve kısmi süreli iş sözleşmesi (md. 13)
• Deneme süreli iş sözleşmesi (md. 15)
• Çağrı üzerine çalışmaya dayalı iş sözleşmesi ve uzaktan çalışma sözleşmesi (md. 14)
• Takım sözleşmesi (md. 16)

İş sözleşmesinde hangi maddeler bulunmalı?

İyi hazırlanmış bir sözleşme, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde önler. Tarafların kimlik bilgileri, işe başlama tarihi, görev unvanı ve iş tanımı, çalışma yeri, haftalık çalışma süresi ve günlere dağılımı, brüt ücret ve ödeme günü, yan haklar, deneme süresi, yıllık izin ve fesih koşulları temel maddelerdir.

Bunlara ek olarak fazla çalışma onayı, gizlilik, varsa rekabet yasağı ve uzaktan çalışma koşulları ayrı maddeler veya eklerle düzenlenebilir. İşçi aleyhine olan ve kanunun emredici hükümlerine aykırı maddeler, örneğin yıllık izinden vazgeçme veya yalnızca işçi aleyhine cezai şart, geçersizdir. Sözleşmenin imzalı bir nüshası işçiye verilmeli, diğeri özlük dosyasında saklanmalıdır.