Prim sistemi nasıl tasarlanır?
Etkili bir prim sistemi dört soruya açık yanıt verir: kim prim alacak, hangi ölçütlere göre, ne kadar ve ne zaman ödenecek. Prim tutarı genellikle yıllık brüt ücretin belirli bir yüzdesi olarak hedef prim şeklinde tanımlanır; gerçekleşme oranına göre bu hedefin altında ya da üstünde ödenir.
Ölçütler bireysel KPI'lar, ekip hedefleri ve şirket sonuçlarının bir karışımı olabilir. Şirket sonucuna bağlı bir "kapı" koşulu (örneğin belirli bir kârlılık düzeyinin altında prim ödenmemesi) yaygındır. Ölçütlerin SMART olarak yazılması, dönem sonunda tartışmayı azaltır.
Prim nasıl hesaplanır?
Her ölçüte bir ağırlık verilir ve gerçekleşme oranı bir ödeme eğrisine dönüştürülür. Örneğin hedefin %80'inin altında prim ödenmez, %100'de hedef prim ödenir, %120 ve üzerinde hedef primin 1,5 katı ile sınırlanır. Üst sınır, beklenmedik dış etkenlerle oluşan aşırı ödemeleri önler.
- Hedef prim: yıllık brüt ücretin belirli bir yüzdesi
- Ölçütler ve ağırlıkları (toplam %100)
- Alt eşik, hedef ve üst sınır
- Ödeme dönemi: aylık, üç aylık ya da yıllık
- Yıl içinde işe giren, ayrılan ya da izinde olan çalışanlar için orantılama kuralı
Primden hangi kesintiler yapılır?
Prim ücret niteliğindedir: SGK ve işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Ödendiği ayın brüt kazancına eklendiği için o ayın kümülatif matrahını artırır ve çalışanı üst vergi dilimine taşıyabilir. Bu nedenle net prim, brüt primin sabit bir yüzdesi değildir.
Prim ödenen ayda kazanç SGK tavanını aşarsa, aşan kısım sonraki iki aya devreder. Prim net olarak taahhüt edilmişse brüt karşılığı netten brüte hesaplama ile o ayın kümülatif durumuna göre bulunmalıdır.
Prim kıdem tazminatına dahil mi?
Düzenli ve sürekli ödenen primler giydirilmiş ücrete eklenir; son bir yılda ödenen toplam prim 12'ye bölünerek aylık ücrete katılır. Yılda bir kez ve tamamen hedef gerçekleşmesine bağlı ödenen primlerin durumu ödemenin süreklilik gösterip göstermediğine göre değerlendirilir.
Prim hakkının hangi koşullarda doğduğu yazılı olmalıdır: dönem sonundan önce ayrılan çalışanın primi ödenecek mi, orantılı mı hesaplanacak? Bu kurallar yazılı değilse uyuşmazlıkta çalışan lehine yorum yapılabilir. Benzer bir ek ödeme olan ikramiye ile prim arasındaki fark, ödemenin performansa bağlı olup olmamasıdır.
Prim (performans primi) hakkında sık sorulan sorular
Primden vergi kesilir mi?
Evet. Prim ücret sayılır; SGK ve işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.
Prim ile ikramiye arasındaki fark nedir?
Prim performans ya da hedef gerçekleşmesine bağlıdır. İkramiye ise genellikle belirli dönemlerde, performanstan bağımsız ödenen ek ödemedir.
İşten ayrılan çalışan primini alabilir mi?
Prim politikasındaki kurala bağlıdır. Hak edilmiş ve koşulları gerçekleşmiş primin ödenmesi gerekir; kurallar yazılı olmalıdır.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.