4A, 4B ve 4C kimleri kapsar?
Statü, kişinin nasıl çalıştığına göre belirlenir; kişinin tercihine bırakılmaz. Bir işverene bağlı ve iş sözleşmesiyle çalışan herkes 4A sigortalısıdır. Kendi işini yapan, şirket ortağı olan ya da serbest meslek icra edenler 4B, kamu idarelerinde memur kadrosunda çalışanlar ise 4C kapsamındadır.
- 4A: Özel sektör ve kamuda iş sözleşmesiyle çalışan işçiler; primi işveren bildirir ve öder.
- 4B: Esnaf ve sanatkârlar, vergi mükellefi serbest meslek sahipleri, limited şirket ortakları, anonim şirketlerin yönetim kurulundaki ortakları, tarımda kendi adına çalışanlar; primi kişi kendisi öder.
- 4C: Devlet memurları, hâkim ve savcılar, askeri personel gibi kamu görevlileri; prim kurum tarafından kesilip yatırılır.
Prim ve emeklilik şartları nasıl farklılaşır?
4A sigortalısında prim prime esas kazanç üzerinden hesaplanır; çalışan payı SGK primi işçi payı olarak bordrodan kesilir, işveren payını işveren öder. 4B sigortalısı ise prime esas kazancını taban ile tavan arasında kendisi seçer ve primin tamamını kendisi yatırır; prim borcu olan 4B sigortalısının sağlık hizmeti alması kısıtlanabilir.
1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için yaşlılık aylığında 4A sigortalısından 7200 gün, 4B ve 4C sigortalısından 9000 gün prim aranır. 2008 öncesi girişlerde geçiş hükümleri uygulanır; ayrıntı için emeklilik sayfasına bakabilirsiniz.
Aynı anda iki statüde çalışılırsa ne olur?
Örneğin hem bir şirkette işçi olarak çalışan hem de başka bir şirkette ortak olan kişi aynı anda 4A ve 4B şartlarını taşır. 5510 sayılı Kanunun 53. maddesine göre çakışma halinde kişi tek statüde sigortalı sayılır: 4C kapsamındaki çalışma önceliklidir, 4A ile 4B çakıştığında ise 4A geçerli olur.
Emeklilikte ise hizmet birleştirmesi yapılır ve aylık, son yedi yıllık fiili hizmet süresinde daha fazla prim ödenen statüye göre bağlanır. Bu kural 4B'de geçen sürelerin uzun olduğu kişilerde emeklilik tarihini doğrudan değiştirebildiği için çalışanlardan gelen sorularda dikkatle açıklanmalıdır.
İşveren ve İK açısından dikkat edilecekler
İşe alımda kişinin halihazırda 4B kaydı varsa (örneğin şahıs şirketi açık bir danışman) işe giriş bildirgesi verildiğinde statü 4A'ya geçer; kişinin vergi kaydı devam etse bile 4B prim yükümlülüğü çakışan süre için askıya alınır.
Çalışanı iş sözleşmesi yerine fatura karşılığı serbest meslek ilişkisiyle çalıştırmak, fiilen işverenin talimatıyla ve onun işyerinde çalışılıyorsa SGK denetiminde 4A kapsamında sayılır. Bu durumda geriye dönük prim, gecikme zammı ve sigortasız çalıştırma cezaları gündeme gelir.
4A, 4B ve 4C sigortalılık hakkında sık sorulan sorular
4A ile SSK aynı şey mi?
Evet. 2008'de SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı tek çatı altında birleştirildi; eski SSK'lıların yeni adı 4A sigortalısıdır.
Şirket ortağı aynı şirkette maaşlı çalışırsa hangi statüde olur?
Ortak, aynı zamanda iş sözleşmesiyle çalışıyor ve 4A bildirimi yapılıyorsa çakışma kuralı gereği 4A sigortalısı sayılır. Ortaklık nedeniyle oluşan 4B kaydı bu süre için öne geçmez.
4B'den 4A'ya geçince emeklilik süresi değişir mi?
Hizmetler birleştirilir. Aylık, son yedi yıllık fiili hizmette hangi statüde daha fazla prim günü varsa o statünün şartlarına göre bağlanır.
Hangi statüde olduğumu nereden öğrenebilirim?
e-Devlet'teki SGK tescil ve hizmet dökümü ekranında her dönemin hangi statüde geçtiği ayrı ayrı görünür.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.