Açık rıza için hangi şartlar aranır?
Kanuna göre açık rıza üç unsuru birlikte taşımalıdır: belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. 'Tüm kişisel verilerimin her amaçla işlenmesine onay veriyorum' gibi genel ifadeler belirli bir konuya ilişkin olmadığı için geçerli bir açık rıza sayılmaz.
Bilgilendirme şartı, kişinin neye onay verdiğini bilmesi demektir. Bu nedenle rıza alınmadan önce aydınlatma metni sunulmalı, ancak rıza beyanı aydınlatma metninin içine gömülmemelidir. İki belge ayrı tutulmalı ve rıza ayrı bir onay kutusu ya da imzayla alınmalıdır.
İşveren çalışandan ne zaman açık rıza almalı?
Açık rıza, kişisel veri işlemenin tek dayanağı değildir; KVKK md. 5'te sayılan diğer hukuki sebepler varsa rızaya gerek yoktur. Bordro hazırlamak, SGK bildirimi yapmak, iş sözleşmesini yürütmek ya da yasal saklama yükümlülüklerini yerine getirmek için çalışandan rıza istenmez; bunlar kanunda öngörülme, sözleşmenin ifası ve hukuki yükümlülük sebeplerine dayanır.
Rıza genellikle zorunlu olmayan işlemler için gerekir. İK uygulamasında tipik örnekler şunlardır:
- Çalışanın fotoğrafının tanıtım materyallerinde veya sosyal medyada kullanılması
- Kanuni zorunluluk dışındaki yurt dışı aktarımlarda, standart sözleşme gibi güvencelerin bulunmadığı durumlar
- Pazarlama amaçlı iletişim ve kampanya bildirimleri
- Adayın başvurusunun ileride açılacak pozisyonlar için uzun süre saklanması
İş ilişkisinde rızanın özgürlüğü neden tartışmalıdır?
İşçi ile işveren arasında bağımlılık ilişkisi bulunduğu için çalışanın rızasının gerçekten özgür olup olmadığı sorgulanır. Kurul kararlarında, rızanın işe alım, ücret artışı veya başka bir hizmetin şartına bağlanması özgür iradeyi ortadan kaldıran bir durum olarak görülür.
Bu nedenle işveren, başka bir hukuki sebebe dayanabileceği işlemlerde çalışandan 'garanti olsun' diye rıza almamalıdır. Hem gereksizdir hem de rıza geri alındığında işlemin durması gerekeceği izlenimini doğurur. Özellikle özel nitelikli kişisel veriler için önce kanundaki diğer işleme şartlarının uygulanıp uygulanamayacağına bakılmalıdır.
Açık rıza geri alınabilir mi, ispat yükü kimde?
Rıza her zaman geri alınabilir ve geri alma ileriye etkili sonuç doğurur; geri alınana kadar yapılan işlemler hukuka uygun kalır. Geri alma, rızanın verildiği kadar kolay olmalıdır. Çalışan rızasını geri aldığında ilgili veri işleme durdurulmalı, başka bir hukuki sebep yoksa veri saklama ve imha politikasına göre silinmelidir.
Rızanın alındığını ispat yükü veri sorumlusundadır. Rızanın tarihi, kapsamı, hangi metin sürümüne verildiği ve nasıl alındığı kayıt altına alınmalı, çalışanın dijital özlük dosyasında saklanmalıdır.
Açık rıza hakkında sık sorulan sorular
Bordro ve SGK işlemleri için çalışandan açık rıza gerekir mi?
Hayır. Bu işlemler kanunda açıkça öngörüldüğü ve iş sözleşmesinin ifası için gerekli olduğu için açık rıza aranmaz. Çalışanın yalnızca aydınlatılması yeterlidir.
Açık rıza sözlü olarak alınabilir mi?
Kanun yazılı şekil şartı koymaz, ancak rızayı ispat yükü işverendedir. Bu yüzden elektronik onay, ıslak imza veya kayıtlı bir yöntemle alınması gerekir.
Açık rıza ile aydınlatma metni aynı belgede olabilir mi?
Olmamalıdır. Aydınlatma tek taraflı bir bilgilendirme, açık rıza ise ayrı bir irade beyanıdır. Kurul, ikisinin tek metinde birleştirilmesini hatalı bulmaktadır.
Çalışan rızasını geri alırsa ne olur?
Rızaya dayanan veri işleme ileriye dönük olarak durdurulur. Geri almadan önce yapılan işlemler geçerliliğini korur; başka hukuki sebep yoksa veri silinir veya anonim hale getirilir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.