Gelir vergisi stopajı

Stopaj nasıl işler?

Stopaj, vergiyi geliri elde eden kişi yerine ödemeyi yapan tarafın tahsil etmesidir. Gelir Vergisi Kanununun 94. maddesinde sayılan kişi ve kurumlar (işverenler, şirketler, kamu kurumları, serbest meslek erbabı gibi) belirli ödemeleri yaparken vergiyi keser ve izleyen ayın 26'sına kadar muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan ederek öder.

Vergiyi kesen taraf hukuken vergi sorumlusudur. Eksik ya da hiç kesilmeyen vergi, gecikme faizi ve vergi ziyaı cezasıyla birlikte sorumludan istenir. Bu nedenle stopaj, işverenler için çalışanın değil kendisinin vergi riskidir.

Hangi ödemelerden stopaj yapılır?

Ücretlerde stopaj sabit bir oranla değil, gelir vergisi tarifesine göre kümülatif matrah üzerinden yapılır ve asgari ücret istisnası düşülür. Ücret dışındaki ödemelerde ise kanunda ya da Cumhurbaşkanı kararlarında belirlenen sabit oranlar uygulanır.

• Ücretler: tarifeye göre (%15-%40), asgari ücret istisnası düşülerek
• Serbest meslek ödemeleri (avukat, danışman, doktor gibi): genel oran %20
• Gerçek kişilerden kiralanan iş yeri kiraları: genel oran %20
• Kâr payı dağıtımları ve bazı menkul sermaye iratları: güncel karar oranları
• Kıdem tazminatının tavanı aşan kısmı: ücret gibi tarifeye göre

Ücret stopajında sık yapılan hatalar

Sık karıştırılan konulardan biri yıl ortasında işe giren çalışanın matrahıdır: matrah yeni işverende kural olarak sıfırdan başlar. Çalışan önceki işyerindeki matrahını bildirip talep eder ve işveren kabul ederse kümülatif vergilendirme sürdürülebilir; bu tercih yazılı alınmalı ve bordroya ilk ayda doğru girilmelidir. Matrah taşınmazsa çalışanın yıl sonunda beyanname vermesi gerekebilir.

Diğer yaygın hatalar; prim ve ikramiye gibi düzensiz ödemelerin ait olduğu ay yerine ödendiği aya göre vergilendirilmesi gerektiğinin gözden kaçması, istisna sınırını aşan yemek ve yol ödemelerinin matraha eklenmemesi ve ihbar tazminatının vergiden istisna sanılmasıdır.

Stopaj ile beyan arasındaki ilişki

Stopaj yoluyla vergilendirilen ücretler çoğu durumda ayrıca beyan edilmez; kesilen vergi nihai vergi olur. Ancak ücret toplamı belirli sınırları aştığında ya da birden fazla işverenden ücret alındığında yıllık beyanname gerekir. Beyanname verildiğinde yıl içinde kesilen stopaj, hesaplanan vergiden mahsup edilir.

Teşvik kapsamındaki ücretlerde, örneğin Ar-Ge ve teknopark teşvikinde, vergi hesaplanır ancak teşvik tutarı muhtasar beyannamede terkin edilir. Bu durumda bordroda hesaplanan, terkin edilen ve ödenen vergi ayrı satırlarda izlenmelidir.