Gelir vergisi matrahı

Gelir vergisi matrahı nasıl hesaplanır?

Ücretlerde matrah, Gelir Vergisi Kanununun 63. maddesine göre brüt ücretten belirli indirimler yapılarak bulunur. Standart bir çalışanda yalnız SGK ve işsizlik primleri düşüldüğü için matrah, brüt ücretin yaklaşık %85'idir. SGK tavanını aşan ücretlerde prim kesintisi tavanda sabit kaldığından matrahın brüte oranı yükselir.

• Brüt ücret (vergiye tabi tüm ödemeler dahil)
• Eksi SGK işçi payı (%14)
• Eksi işsizlik sigortası işçi payı (%1)
• Eksi engellilik indirimi (varsa)
• Eksi sendika aidatı (varsa)
• Eksi kanuni sınırlar içindeki şahıs sigorta primleri (varsa)

Matrahtan başka neler düşülebilir?

Çalışan ya da işveren tarafından ödenen hastalık, sağlık, kaza gibi şahıs sigortası primleri, kanunda belirtilen oran ve tutar sınırları içinde matrahtan indirilebilir. Bu nedenle özel sağlık sigortası primi işverence ödendiğinde önce brüt ücrete eklenir, sonra sınırlar içinde matrahtan düşülür.

Çalışma gücü kaybı oranına göre belirlenen engellilik indirimi de doğrudan matrahtan düşülür. Sendika üyelerinden kesilen aidatlar da matrah indirimine konu olur. Bireysel emeklilik katkı payları ise matrahtan indirilemez; bu sistemde teşvik devlet katkısı yoluyla sağlanır.

Matraha girmeyen ödemeler

Bazı ödemeler ücret niteliğinde olsa da kanunla istisna edildikleri için matraha hiç girmez ya da yalnız istisna sınırını aşan kısmı girer. Yemek kartı ve yol yardımının günlük istisna tutarına kadar olan kısmı, tavanı aşmayan kıdem tazminatı ve devlet memuru tutarına kadar çocuk yardımı bu tür ödemelere örnektir.

İstisnaların gelir vergisi ve SGK için farklı sınırları olabileceği unutulmamalıdır; bir ödeme prime tabi olup vergiden istisna olabilir ya da tersi geçerli olabilir. Bu yüzden bordroda her ödeme kaleminin vergi ve prim durumu ayrı tanımlanmalıdır.

Aylık matrah ve kümülatif matrah

Her ayın matrahı ayrı hesaplanır, ancak vergi bu matrahların yıl başından itibaren toplamı olan kümülatif matraha göre bulunur. Yıl ortasında işe giren çalışanın matrahı yeni işverende kural olarak sıfırdan başlar; çalışan talep eder ve işveren kabul ederse önceki işyerindeki matrah dikkate alınabilir.

Matrah ile vergi oranı birlikte gelir vergisi dilimini belirler. Asgari ücret istisnası ise matrahı değil, hesaplanan vergiyi azaltır; bu ayrım bordroda istisna tutarının neden ayrı satırda gösterildiğini açıklar.