Kıdem tazminatı karşılığı neden ayrılır?
Türkiye'de en az bir yıl çalışan işçi, kanunda sayılan hallerde iş sözleşmesi sona erdiğinde kıdem tazminatına hak kazanır. Bu yükümlülük çalışma süresi boyunca birikir, ancak ödeme ayrılış anında yapılır. Karşılık ayrılmazsa şirketin bilançosu gerçek borç yükünü göstermez ve toplu ayrılış ya da yeniden yapılanma dönemlerinde beklenmedik bir nakit çıkışı ortaya çıkar.
Bağımsız denetime tabi şirketler ve TFRS ya da BOBİ FRS uygulayan işletmeler için karşılık ayrılması finansal raporlama zorunluluğudur. Diğer şirketler için de personel maliyetini doğru görmek açısından önemli bir yönetim aracıdır.
TMS 19'a göre nasıl hesaplanır?
TMS 19, kıdem tazminatını tanımlanmış fayda planı olarak kabul eder ve yükümlülüğün öngörülen birim kredi yöntemiyle hesaplanmasını ister. Hesapta her çalışanın gelecekte alacağı tazminat tahmin edilir, ödenme olasılığıyla ağırlıklandırılır ve bugüne iskonto edilir.
- İskonto oranı: uzun vadeli devlet tahvili getirisine göre belirlenir
- Ücret ve tavan artış beklentisi: enflasyon varsayımıyla birlikte
- Ayrılma olasılığı: kıdem tazminatı almadan (istifa gibi) ayrılma oranları, geçmiş veriye göre
- Emeklilik yaşı ve ölüm oranları
- Kıdem tazminatı tavanı ve giydirilmiş ücret
Muhasebe kaydı ve vergi açısından durum
Dönem içindeki hizmet maliyeti ve faiz maliyeti gelir tablosunda personel gideri olarak, varsayım değişikliklerinden kaynaklanan aktüeryal kazanç ve kayıplar ise diğer kapsamlı gelir altında özkaynaklarda muhasebeleştirilir. Ödenen tazminatlar karşılıktan düşülür.
Vergi mevzuatında kıdem tazminatı karşılığı gider olarak indirilemez; tazminat ancak fiilen ödendiği yılda gider yazılabilir. Bu nedenle ticari bilançoda ayrılan karşılık, vergi beyannamesinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınır ve ertelenmiş vergi hesabına konu olur.
İK açısından neden önemli?
Aktüeryal hesabın kalitesi, İK'dan gelen verinin kalitesine bağlıdır. Çalışanların işe giriş tarihleri (önceki işyeri devirleri dahil), giydirilmiş ücret bileşenleri, doğum tarihleri ve geçmiş yıllardaki ayrılış nedenleri doğru ve eksiksiz olmalıdır.
Kıdem yükü yüksek çalışanların listesi, yeniden yapılanma ve emeklilik planlamasında önemli bir girdidir. Tavan ve ücret artışlarının yükümlülüğü nasıl değiştirdiği yılda en az bir kez değerlendirilmeli ve işveren maliyeti bütçesine yansıtılmalıdır.
Kıdem tazminatı karşılığı hakkında sık sorulan sorular
Kıdem tazminatı karşılığı ayırmak zorunlu mu?
TFRS ya da BOBİ FRS uygulayan şirketler için zorunludur. Vergi mevzuatına göre defter tutan diğer şirketlerde zorunlu değildir, ancak yükümlülüğü görmek için önerilir.
Kıdem tazminatı karşılığı vergiden düşülür mü?
Hayır. Karşılık gider olarak indirilemez; tazminat fiilen ödendiği yıl gider yazılır.
Aktüeryal hesap kim tarafından yapılır?
Genellikle bağımsız aktüerler ya da denetim firmalarının aktüerya ekipleri yapar. İK ve finans gerekli çalışan verilerini sağlar.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve 2026 mevzuatına göre hazırlanmıştır; somut durumunuz için bir uzmana danışın. Yıllık değişen tutarların tamamı bordro parametreleri sayfasında.